Điểm danh 5 chính sách mới về môi trường và tài nguyên có hiệu lực từ tháng 7/2026

Bước sang tháng 7/2026, hàng loạt quy định pháp luật quan trọng liên quan đến lĩnh vực tài nguyên, môi trường và phòng chống thiên tai chính thức có hiệu lực thi hành. Những chính sách mới này không chỉ tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống thường nhật của người dân, đặc biệt là các quy định về kiểm soát khí thải phương tiện giao thông và quản lý tín chỉ carbon rừng.

1. Áp dụng các biện pháp khẩn cấp khi xảy ra thảm họa môi trường

Một trong những điểm nhấn pháp lý quan trọng nhất có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 là các quy định tại Luật Tình trạng khẩn cấp 2025. Cụ thể, tại Điều 13 Luật Tình trạng khẩn cấp 2025 đã quy định chi tiết về các biện pháp được áp dụng trong tình trạng khẩn cấp khi xảy ra hoặc có nguy cơ xảy ra thảm họa về thiên tai, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, sự cố bức xạ, hạt nhân.

"Trên địa bàn được đặt trong tình trạng khẩn cấp khi xảy ra hoặc có nguy cơ xảy ra thảm họa về thiên tai, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, sự cố bức xạ, hạt nhân hoặc sự cố khác có thể áp dụng một hoặc một số biện pháp sau đây:- Các biện pháp phòng thủ dân sự được áp dụng trong tình trạng khẩn cấp quy định tại Luật Phòng thủ dân sự;- Các biện pháp ứng phó sự cố về môi trường, hóa chất, bức xạ, hạt nhân, năng lượng hoặc các sự cố khác theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan;- Di dời, cưỡng chế di dời người dân trong các khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn;- Tổ chức lực lượng để bảo đảm an ninh và trật tự, an toàn xã hội, tăng cường bảo vệ các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên địa bàn được đặt trong tình trạng khẩn cấp;- Yêu cầu các doanh nghiệp chuyển đổi sản xuất, kinh doanh hàng hóa cần thiết để ứng phó thảm họa…"

Quy định này tạo hành lang pháp lý vững chắc, giúp các cơ quan chức năng chủ động, nhanh chóng ứng phó với các sự cố môi trường quy mô lớn, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân trong các tình huống thiên tai, thảm họa khẩn cấp.

2. Siết chặt tiêu chuẩn khí thải Mức 4 đối với xe mô tô hai bánh

Nhằm giảm thiểu ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, Thông tư 70/2025/TT-BXD ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 29:2025/BXD về Khí thải mức 4 đối với xe mô tô hai bánh sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mới chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Riêng đối với xe gắn máy hai bánh, lộ trình áp dụng sẽ bắt đầu từ ngày 01/7/2027.

Quy chuẩn này áp dụng bắt buộc đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu phương tiện, cũng như các cơ quan thử nghiệm, kiểm tra chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Theo đó, khối lượng trung bình của các khí thải độc hại như CO, HC, NOx phát ra trong quá trình thử nghiệm không được vượt quá giới hạn nghiêm ngặt quy định tại bảng dưới đây:

Bảng giới hạn khối lượng chất gây ô nhiễm (Đơn vị tính: mg/km)

Việc áp dụng tiêu chuẩn khí thải mới này được kỳ vọng sẽ loại bỏ dần các phương tiện công nghệ cũ gây ô nhiễm, thúc đẩy xu hướng chuyển dịch sang các dòng xe thân thiện với môi trường tại Việt Nam.

Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông là chìa khóa bảo vệ môi trường đô thị (ảnh minh họa)

3. Tăng mạnh mức phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy lợi và đê điều

Từ ngày 10/7/2026, Nghị định 183/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, sửa đổi và bổ sung nhiều điều khoản của Nghị định 03/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai, thủy lợi và đê điều. Nghị định mới tăng cường chế tài xử phạt đối với các hành vi xâm hại công trình thủy lợi, cụ thể:

• Xử phạt hành vi để phương tiện trái phép vào công trình kè: Bổ sung khoản 1a vào sau khoản 1 Điều 10 Nghị định 03/2022/NĐ-CP, phạt tiền từ 1 - 3 triệu đồng đối với hành vi tự ý đưa phương tiện vào công trình kè, công trình chống sạt lở, sụt lún đất, lũ quét hoặc công trình cảnh báo thiên tai.
• Tăng nặng mức phạt lấn chiếm, xây dựng trái phép: Hành vi mở rộng quy mô công trình hiện có trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi (sửa đổi khoản 4 Điều 24 Nghị định 03/2022/NĐ-CP) sẽ bị phạt lũy tiến theo quy mô vi phạm, với mức phạt dao động từ 2 triệu đồng lên đến tối đa 100 triệu đồng.

Sự điều chỉnh này thể hiện thái độ kiên quyết của Nhà nước trong việc bảo vệ hệ thống hạ tầng thủy lợi, đê điều trước các tác động tiêu cực từ hoạt động xây dựng trái phép.

4. Quy định mới về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng

Nhằm hoàn thiện thị trường tín chỉ carbon trong nước, Chính phủ đã ban hành Nghị định 180/2026/NĐ-CP quy định về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng, có hiệu lực từ ngày 15/7/2026. Đây là bước đi mang tính đột phá nhằm cụ thể hóa chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Theo quy định tại Điều 5 Nghị định 180/2026/NĐ-CP, các bên tham gia dịch vụ phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ:

Đối với bên cung ứng dịch vụ (chủ rừng hoặc đại diện hợp pháp):

• Phải xây dựng, đăng ký dự án carbon rừng; tổ chức đo đạc, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải để được cấp tín chỉ carbon rừng hợp lệ.
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng góp kết quả giảm phát thải và các nghĩa vụ tài chính về thuế, phí, lệ phí theo quy định.
• Giao dịch tín chỉ carbon rừng phải thông qua hợp đồng chuyển nhượng hoặc trên sàn giao dịch carbon chính thức.
• Chỉ được phép trao đổi, chuyển nhượng lượng kết quả giảm phát thải, tín chỉ carbon rừng sau khi có sự xác nhận bằng văn bản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đối với bên sử dụng dịch vụ (các tổ chức, doanh nghiệp phát thải):

• Phải hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam về đầu tư và doanh nghiệp.
• Tuân thủ nghiêm ngặt nội dung hợp đồng đã ký kết hoặc các quy định vận hành của sàn giao dịch carbon trong nước.
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính liên quan theo quy định của pháp luật hiện hành.

Chính sách này mở ra cơ hội lớn cho các địa phương có diện tích rừng lớn gia tăng nguồn thu, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp chủ động giảm phát thải nhà kính.

5. Phân cấp mạnh mẽ thủ tục cấp giấy phép khoáng sản về cấp tỉnh

Nhằm đẩy mạnh cải cách hành chính, cắt giảm thủ tục rườm rà, Quyết định 1877/QĐ-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Quyết định này công bố danh mục thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản.

Điểm đáng chú ý nhất là việc chuyển giao thẩm quyền giải quyết hàng loạt thủ tục hành chính quan trọng từ cấp Bộ về cho Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh thực hiện, bao gồm:

• Cấp lại, gia hạn, điều chỉnh hoặc trả lại giấy phép thăm dò khoáng sản.
• Chuyển nhượng quyền thăm dò khoáng sản (thẩm quyền thuộc Thủ tướng Chính phủ hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh tùy trường hợp cụ thể).
• Phê duyệt, điều chỉnh hoặc chấp thuận phương án đóng cửa mỏ khoáng sản.
• Chấp thuận thăm dò, khai thác khoáng sản tại các khu vực cấm hoặc tạm thời cấm hoạt động khoáng sản.
• Chấp thuận thay đổi nội dung đề án thăm dò khoáng sản đã phê duyệt.

Việc phân cấp triệt để này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi của doanh nghiệp, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm giám sát của chính quyền địa phương đối với hoạt động khai thác tài nguyên trên địa bàn.

Nhìn chung, các chính sách mới có hiệu lực từ tháng 7/2026 thể hiện rõ xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ của hệ thống pháp luật Việt Nam hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và tối ưu hóa thủ tục hành chính phục vụ người dân và doanh nghiệp.