Nhằm chấn chỉnh hoạt động đăng ký giao dịch bảo đảm và kịp thời tháo gỡ những nút thắt pháp lý trong thực tiễn, Bộ Tư pháp đã chính thức ban hành Kế hoạch kiểm tra chuyên đề quy mô lớn. Theo Quyết định 1520/QĐ-BTP, một chiến dịch kiểm tra toàn diện công tác đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất sẽ được triển khai mạnh mẽ từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2026 tại ba tỉnh trọng điểm: Điện Biên, Hưng Yên và Đồng Tháp.
Chiến dịch thanh tra toàn diện: Vì sao lại chọn Điện Biên, Hưng Yên và Đồng Tháp?
Việc lựa chọn ba địa phương đại diện cho ba vùng địa lý khác nhau cho thấy quyết tâm của Bộ Tư pháp trong việc đánh giá bức tranh thực tế một cách khách quan nhất. Điện Biên đại diện cho khu vực miền núi phía Bắc với những đặc thù về địa hình và chính sách đất đai vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Hưng Yên là đại diện cho khu vực đồng bằng sông Hồng với tốc độ đô thị hóa và giao dịch bất động sản sôi động. Trong khi đó, Đồng Tháp là đại diện tiêu biểu cho vùng Tây Nam Bộ với các giao dịch thế chấp đất nông nghiệp quy mô lớn.
Đợt kiểm tra này không chỉ đơn thuần là hoạt động giám sát hành chính thông thường, mà còn mang sứ mệnh lịch sử: thu thập dữ liệu thực tiễn để phục vụ việc xây dựng Nghị định mới thay thế cho Nghị định 99/2022/NĐ-CP vốn đã bộc lộ một số điểm cần hoàn thiện sau thời gian dài áp dụng song hành cùng Luật Đất đai 2024.
Đoàn kiểm tra chuyên ngành của Bộ Tư pháp sẽ trực tiếp làm việc tại các địa phương để rà soát hồ sơ đăng ký thế chấp (ảnh minh họa)
Trọng tâm kiểm tra: Những "vùng tối" nào sẽ bị rà soát?
Theo kế hoạch đã được phê duyệt, Đoàn kiểm tra sẽ tập trung rà soát toàn bộ kết quả thực hiện công tác đăng ký biện pháp bảo đảm trong giai đoạn năm 2025 và năm 2026 tính đến thời điểm kiểm tra. Nội dung kiểm tra được chia làm hai nhánh chính: công tác quản lý nhà nước của chính quyền địa phương và hoạt động tác nghiệp thực tế tại các Văn phòng đăng ký đất đai.
1. Công tác quản lý nhà nước tại địa phương
Bộ Tư pháp sẽ tiến hành đánh giá nghiêm túc trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, Sở Tư pháp và Sở Tài nguyên và Môi trường trong các nội dung:
- Ban hành văn bản chỉ đạo: Việc cụ thể hóa các quy định trung ương vào thực tiễn địa phương có kịp thời và đúng luật hay không.
- Phí và lệ phí: Kiểm tra việc ban hành quy định về mức thu, chế độ thu, nộp và quản lý phí đăng ký biện pháp bảo đảm tại địa phương có đúng quy định của Luật Phí và lệ phí hay không.
- Cải cách thủ tục hành chính: Việc công bố, niêm yết công khai các thủ tục hành chính liên quan đến thế chấp đất đai có minh bạch, dễ tiếp cận cho người dân và doanh nghiệp.
- Cơ sở dữ liệu đất đai: Đánh giá tiến độ xây dựng hệ thống thông tin đất đai, kết nối liên thông dữ liệu phục vụ cho việc đăng ký trực tuyến trên môi trường điện tử.
2. Hoạt động tác nghiệp tại Văn phòng đăng ký đất đai
Đây được coi là nội dung "nóng" nhất của đợt kiểm tra khi Đoàn kiểm tra sẽ trực tiếp rút hồ sơ ngẫu nhiên để kiểm tra thực tế. Các khía cạnh kỹ thuật nghiệp vụ sẽ được soi xét kỹ lưỡng bao gồm:
- Thẩm quyền và việc từ chối đăng ký: Có hay không tình trạng cán bộ tự ý đặt ra các điều kiện phụ ngoài luật để gây khó dễ, từ chối hồ sơ của người dân?
- Thời hạn giải quyết: Việc chấp hành thời hạn giải quyết hồ sơ theo quy định pháp luật (thông thường là giải quyết trong ngày nhận hồ sơ hoặc ngày làm việc tiếp theo).
- Quy trình lưu trữ: Việc lập sổ đăng ký, ghi nhận thông tin vào sổ địa chính và lưu trữ hồ sơ giấy cũng như hồ sơ điện tử có bảo đảm an toàn pháp lý, tránh rủi ro tranh chấp sau này.
Kỳ vọng đột phá từ thực tiễn để hoàn thiện thể chế
Thực tế cho thấy, hoạt động thế chấp quyền sử dụng đất là một trong những kênh dẫn vốn quan trọng nhất của nền kinh tế. Tuy nhiên, những vướng mắc về thủ tục hành chính, sự thiếu đồng bộ giữa dữ liệu đất đai và dữ liệu giao dịch bảo đảm đôi khi đã làm chậm dòng chảy của nguồn vốn này. Đợt kiểm tra toàn diện lần này của Bộ Tư pháp được kỳ vọng sẽ là "liều thuốc thử" liều cao, giúp nhận diện rõ ràng các điểm nghẽn pháp lý.
Kết quả từ chuyến thực địa tại Điện Biên, Hưng Yên và Đồng Tháp sẽ là những luận cứ thực tiễn vô giá để Bộ Tư pháp tham mưu cho Chính phủ ban hành một Nghị định mới thay thế Nghị định 99/2022/NĐ-CP, hướng tới một quy trình đăng ký thế chấp đất đai hoàn toàn trực tuyến, minh bạch, nhanh chóng và an toàn tuyệt đối cho các bên tham gia giao dịch.