Trong kỷ nguyên số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học công nghệ được xác định là động lực then chốt để phát triển đất nước nhanh và bền vững. Nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng và hấp dẫn, thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động đổi mới sáng tạo, Luật Công nghệ cao 2025 (số 133/2025/QH15) đã được ban hành với nhiều điểm mới mang tính đột phá. Đặc biệt, các chính sách ưu đãi, hỗ trợ dành cho cá nhân, tổ chức trực tiếp tham gia nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ cao được thiết kế vượt trội, mở ra cơ hội lớn cho các nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam.
Vậy cụ thể, những cá nhân, tổ chức dấn thân vào con đường nghiên cứu công nghệ cao và công nghệ chiến lược sẽ được hưởng những đặc quyền, ưu đãi gì từ Nhà nước? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
1. Các hoạt động nghiên cứu công nghệ cao được Nhà nước khuyến khích
Không phải mọi hoạt động nghiên cứu thông thường đều được hưởng các chính sách đặc thù. Theo quy định tại khoản 2 Điều 11 Luật Công nghệ cao 2025, các hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ cao phải thuộc Danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển mới được áp dụng chính sách ưu đãi, bao gồm:
- Nghiên cứu sáng tạo công nghệ cao, công nghệ lõi: Đây là những nghiên cứu mang tính nền tảng, tạo ra các công nghệ mới chưa từng có hoặc làm chủ các công nghệ then chốt quyết định sự phát triển của một ngành công nghiệp.
- Nghiên cứu giải mã, làm chủ và cải tiến công nghệ cao: Hoạt động này giúp Việt Nam nhanh chóng tiếp cận, hấp thụ và nâng cấp các công nghệ tiên tiến từ nước ngoài, rút ngắn khoảng cách phát triển.
- Nghiên cứu ứng dụng, thử nghiệm và hoàn thiện công nghệ cao: Đưa các kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm vào thực tiễn sản xuất, tạo ra các sản phẩm thương mại có giá trị gia tăng cao.
2. Gói chính sách ưu đãi toàn diện dành cho cá nhân, tổ chức nghiên cứu công nghệ cao
Để tiếp sức cho các nhà khoa học và tổ chức R&D, khoản 3 Điều 11 Luật Công nghệ cao 2025 quy định rõ các chính sách ưu đãi, hỗ trợ cụ thể như sau:
Ưu tiên tài trợ và hỗ trợ kinh phí
Các đề tài, dự án nghiên cứu công nghệ cao sẽ được ưu tiên xem xét tài trợ, hỗ trợ kinh phí từ các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia về công nghệ cao. Đồng thời, các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận nguồn vốn mồi, vốn hỗ trợ từ các quỹ phát triển khoa học và công nghệ của Nhà nước.
Ưu đãi thuế ở mức cao nhất
Đây là một trong những đòn bẩy tài chính mạnh mẽ nhất. Cá nhân và tổ chức thực hiện hoạt động R&D công nghệ cao được hưởng mức ưu đãi cao nhất về thuế theo quy định của pháp luật hiện hành, bao gồm:
- Thuế thu nhập cá nhân (đối với chuyên gia, nhà khoa học trực tiếp nghiên cứu);
- Thuế thu nhập doanh nghiệp (đối với các tổ chức, doanh nghiệp khoa học công nghệ);
- Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu đối với trang thiết bị, máy móc, nguyên vật liệu phục vụ nghiên cứu mà trong nước chưa sản xuất được.
Hỗ trợ đào tạo và nâng cao năng lực
Nhà nước hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ nhân lực trực tiếp tham gia nghiên cứu công nghệ cao, giúp họ tiếp cận với các xu hướng công nghệ mới nhất trên thế giới.
Bảo hộ và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ
Một rào cản lớn của các nhà khoa học là việc đăng ký bảo hộ và đưa sản phẩm ra thị trường. Luật mới cam kết hỗ trợ tối đa trong việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời hỗ trợ khai thác, chuyển giao và thương mại hóa các sáng chế, giải pháp hữu ích về công nghệ cao.
Hỗ trợ hạ tầng nghiên cứu
Cá nhân, tổ chức được hỗ trợ kinh phí đầu tư, vận hành hoặc thuê sử dụng các phòng thí nghiệm dùng chung, các cơ sở nghiên cứu công nghệ cao đạt chuẩn quốc gia và quốc tế, giải quyết bài toán thiếu thốn trang thiết bị nghiên cứu chuyên sâu.
Trích dẫn Điều luật: "3. Tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động quy định tại khoản 2 Điều này được hưởng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và các chính sách ưu đãi, hỗ trợ sau đây: a) Ưu tiên xem xét tài trợ, hỗ trợ kinh phí từ chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo về công nghệ cao và từ các quỹ theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; b) Được hưởng ưu đãi cao nhất về thuế theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; c) Được hỗ trợ đào tạo nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ cao; d) Hỗ trợ bảo hộ, khai thác, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ đối với công nghệ cao; đ) Được hỗ trợ kinh phí đầu tư, vận hành hoặc thuê sử dụng phòng thí nghiệm dùng chung, cơ sở nghiên cứu công nghệ cao theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; e) Việc xác định thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp đối với chi phí tài trợ, chi phí cho hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ cao thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp." (Trích khoản 3 Điều 11 Luật Công nghệ cao 2025)
3. Đặc quyền vượt trội đối với nghiên cứu công nghệ chiến lược
Bên cạnh công nghệ cao thông thường, Nhà nước đặc biệt chú trọng đến các "công nghệ chiến lược" - những công nghệ quyết định đến an ninh quốc gia, chủ quyền số và vị thế cạnh tranh toàn cầu của đất nước. Theo quy định tại Điều 12 Luật Công nghệ cao 2025, cá nhân, tổ chức nghiên cứu phát triển công nghệ chiến lược ngoài việc hưởng đầy đủ các ưu đãi tại Điều 11, còn được trao thêm các đặc quyền vượt trội:
- Xét giao trực tiếp nhiệm vụ khoa học công nghệ: Được xét giao trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ chương trình khoa học công nghệ quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược, không phải trải qua các thủ tục đấu thầu, tuyển chọn thông thường phức tạp.
- Cơ chế đặc biệt trong giải mã và mua bí quyết công nghệ: Được áp dụng cơ chế đặc thù, thông thoáng tối đa trong việc giải mã công nghệ hoặc mua các bí quyết công nghệ từ nước ngoài theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, giúp đẩy nhanh tiến độ làm chủ công nghệ.
4. Khuyến khích thành lập các Trung tâm R&D công nghệ cao và công nghệ chiến lược
Nhằm tạo ra các "hạt nhân" thúc đẩy công nghệ, Nhà nước khuyến khích và hỗ trợ mạnh mẽ việc thành lập, đầu tư vào các trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược. Các trung tâm này sẽ là đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ cao nhất về đất đai, thuế và đầu tư nếu đáp ứng các tiêu chí khắt khe về nhân lực trình độ cao, tỷ lệ chi cho R&D, cơ sở vật chất kỹ thuật và tuân thủ các quy định về quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường.
Có thể thấy, những đổi mới trong Luật Công nghệ cao 2025 thể hiện quyết tâm rất lớn của Đảng và Nhà nước trong việc trải thảm đỏ đón nhân tài, thúc đẩy nội lực công nghệ quốc gia. Đây chính là bệ phóng vững chắc để các nhà khoa học Việt Nam tự tin sáng tạo, cống hiến và đưa những sản phẩm công nghệ "Make in Vietnam" vươn tầm thế giới.