Trình tự, thủ tục quá cảnh người bị dẫn độ qua lãnh thổ Việt Nam từ 01/7/2026

Công tác dẫn độ và hợp tác tư pháp quốc tế về hình sự luôn là một trong những lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia nhằm đảm bảo an ninh trật tự và tránh bỏ lọt tội phạm. Nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý này, Quốc hội đã thông qua Luật Dẫn độ 2025 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026). Để hướng dẫn chi tiết thi hành luật này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 167/2026/NĐ-CP.

Một trong những nội dung mới và nhận được nhiều sự quan tâm là quy định về trình tự, thủ tục quá cảnh người bị dẫn độ qua lãnh thổ Việt Nam, cũng như các điều kiện nghiêm ngặt mà nước yêu cầu dẫn độ phải đáp ứng.

1. Trình tự, thủ tục quá cảnh người bị dẫn độ qua lãnh thổ Việt Nam từ 01/7/2026

Theo quy định tại khoản 1 Điều 16 Luật Dẫn độ 2025, việc quá cảnh người bị dẫn độ qua lãnh thổ Việt Nam phải được thông báo trước bằng văn bản đến Bộ Công an để xử lý. Bộ Công an là cơ quan đầu mối xem xét, quyết định đồng ý hoặc từ chối việc quá cảnh này.

Hồ sơ đề nghị quá cảnh người bị dẫn độ

Căn cứ Điều 18 Nghị định 167/2026/NĐ-CP, nước yêu cầu quá cảnh người bị dẫn độ phải gửi thông báo trước cho phía Việt Nam bằng văn bản. Hồ sơ đề nghị bao gồm các tài liệu quan trọng sau:

• Văn bản đề nghị quá cảnh: Phải đảm bảo cung cấp đầy đủ các thông tin cốt lõi bao gồm: Mục đích của việc quá cảnh; thông tin chi tiết về nhân thân của người bị dẫn độ; thông tin về các thành viên thuộc Tổ áp giải; thông tin về các loại vũ khí, công cụ hỗ trợ mang theo (nếu có) để phục vụ công tác áp giải.
• Tài liệu pháp lý kèm theo: Bản sao quyết định dẫn độ, lệnh bắt giữ hoặc quyết định truy nã đối với người bị dẫn độ do cơ quan có thẩm quyền của nước yêu cầu ban hành.
• Kế hoạch di chuyển: Lịch trình di chuyển chi tiết, thông tin cụ thể về phương tiện di chuyển (đường hàng không, đường bộ, đường thủy...) và các điểm dừng chân dự kiến trên lãnh thổ Việt Nam.

Thời hạn và quy trình xử lý yêu cầu quá cảnh

Quy trình tiếp nhận và xử lý yêu cầu quá cảnh được quy định chặt chẽ tại Điều 19 Nghị định 167/2026/NĐ-CP như sau:

• Thời hạn gửi yêu cầu: Nước yêu cầu quá cảnh phải gửi văn bản đến Bộ Công an Việt Nam chậm nhất là 05 ngày làm việc trước ngày dự kiến thực hiện việc quá cảnh (trừ trường hợp hạ cánh đột xuất do sự cố bất khả kháng).
• Thời hạn trả lời: Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản yêu cầu hợp lệ, Bộ Công an Việt Nam phải gửi thông báo bằng văn bản cho nước đề nghị về việc đồng ý hoặc từ chối cho quá cảnh.
• Phối hợp thực hiện: Trường hợp đồng ý, Bộ Công an sẽ ngay lập tức thông báo cho lực lượng kiểm soát xuất nhập cảnh và các cơ quan chức năng liên quan để quản lý, giám sát và hỗ trợ quá trình quá cảnh diễn ra an toàn, đúng pháp luật.

Lưu ý đối với trường hợp hạ cánh đột xuất: Trường hợp phương tiện chở người bị dẫn độ phải hạ cánh đột xuất trên lãnh thổ Việt Nam do thời tiết xấu, sự cố kỹ thuật, tình trạng sức khỏe của người bị dẫn độ hoặc các lý do bất khả kháng khác, nước đề nghị quá cảnh phải có trách nhiệm quản lý người bị dẫn độ và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng của Việt Nam. Người bị dẫn độ có thể bị áp dụng các biện pháp quản lý, giám sát theo quy định của pháp luật Việt Nam để bảo đảm an ninh, an toàn.

Đây được xem là một điểm mới tiến bộ, bởi trước đây hệ thống pháp luật Việt Nam chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào quy định chi tiết và cụ thể về hồ sơ, trình tự cũng như thủ tục quá cảnh đối với người bị dẫn độ qua lãnh thổ Việt Nam.

2. 9 điều kiện bắt buộc phải đáp ứng và cam kết thực hiện trong dẫn độ

Bên cạnh thủ tục quá cảnh, công tác dẫn độ tội phạm giữa Việt Nam và các nước cũng đòi hỏi những cam kết pháp lý vô cùng nghiêm ngặt. Theo quy định tại Điều 14 Nghị định 167/2026/NĐ-CP, nước yêu cầu dẫn độ phải đáp ứng và cam kết thực hiện đầy đủ 9 điều kiện sau đây:

1. Tính chính xác của hồ sơ: Các thông tin, tài liệu trong hồ sơ yêu cầu dẫn độ phải hoàn toàn chính xác, đúng sự thật và tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục tố tụng của nước yêu cầu dẫn độ.
2. Xác định đúng đối tượng: Người có tên trong các quyết định tố tụng hình sự kèm theo hồ sơ phải chính là người đã thực hiện hành vi phạm tội bị nêu trong yêu cầu dẫn độ, tránh tình trạng dẫn độ nhầm người.
3. Không liên quan đến tội phạm chính trị: Hành vi phạm tội bị nêu trong yêu cầu dẫn độ không phải là tội phạm mang tính chất chính trị hoặc có liên quan đến chính trị theo quy định của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế liên quan.
4. Bảo đảm nguyên tắc không phân biệt đối xử: Người bị yêu cầu dẫn độ sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, xét xử hoặc thi hành án vì lý do chủng tộc, giới tính, tín ngưỡng, tôn giáo, quốc tịch, dân tộc, quan điểm chính trị hoặc địa vị xã hội của người đó tại nước yêu cầu.
5. Nguyên tắc giới hạn truy cứu trách nhiệm hình sự: Nước yêu cầu cam kết không truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án đối với người bị dẫn độ về một tội khác với tội danh đã được nêu trong yêu cầu dẫn độ (thực hiện trước khi bị dẫn độ), và không dẫn độ người đó cho bên thứ ba, trừ các trường hợp ngoại lệ được quy định tại khoản 1 Điều 15 Luật Dẫn độ 2025.
6. Còn thời hiệu xử lý: Vụ việc chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa hết thời hiệu thi hành bản án đối với người bị yêu cầu dẫn độ theo quy định pháp luật.
7. Không thuộc trường hợp miễn trừ: Người bị yêu cầu dẫn độ không thuộc diện được miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn chấp hành hình phạt theo quy định pháp luật của nước yêu cầu hoặc nước được yêu cầu.
8. Bảo đảm quyền con người theo tiêu chuẩn quốc tế: Sau khi bị dẫn độ về nước yêu cầu, người bị dẫn độ phải được bảo đảm đầy đủ các quyền và lợi ích hợp pháp theo các tiêu chuẩn pháp luật quốc tế về quyền con người và pháp luật của nước yêu cầu dẫn độ.
9. Thực hiện các thỏa thuận song phương: Phải thực hiện đầy đủ các điều kiện, cam kết khác theo thỏa thuận cụ thể giữa nước yêu cầu và nước được yêu cầu dẫn độ đối với từng trường hợp cụ thể.

3. Ý nghĩa của việc hoàn thiện quy định về dẫn độ và quá cảnh

Việc ban hành Luật Dẫn độ 2025 và Nghị định 167/2026/NĐ-CP đánh dấu một bước tiến lớn trong tiến trình cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Những quy định rõ ràng về hồ sơ, thời hạn và trách nhiệm phối hợp không chỉ giúp rút ngắn thủ tục hành chính, đẩy nhanh tiến độ giải quyết các yêu cầu dẫn độ mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm, thiện chí của Việt Nam trong việc thực thi các cam kết quốc tế về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia.

Đồng thời, việc quy định chặt chẽ các điều kiện cam kết bảo đảm quyền con người, không phân biệt đối xử và giới hạn truy cứu trách nhiệm hình sự cũng khẳng định mạnh mẽ chính sách nhân đạo, tôn trọng quyền con người của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trước cộng đồng quốc tế.