Trong bối cảnh cả nước đang dồn lực cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, việc ngăn chặn tình trạng lãng phí không chỉ là yêu cầu về kinh tế mà còn là mệnh lệnh chính trị. Mới đây, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã ban hành Hướng dẫn 63-HD/BCĐTW, xác định rõ 6 nhóm hành vi gây lãng phí trọng tâm cần tập trung chỉ đạo, xử lý. Đây được xem là "thước đo" mới để siết chặt kỷ cương trong quản lý tài chính và tài sản công.
Nhận diện 6 "tử huyệt" gây thất thoát, lãng phí
Theo tinh thần của Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2025, lãng phí không chỉ là việc chi tiêu quá mức mà còn nằm ở sự kém hiệu quả trong quản lý. Hướng dẫn 63-HD/BCĐTW đã cụ thể hóa các hành vi này thành 6 nhóm chính:
1. Sai phạm trong lãnh đạo, quản lý tài chính và tài sản công
Đây là nhóm hành vi đứng đầu danh sách, tập trung vào trách nhiệm của người đứng đầu. Những biểu hiện cụ thể bao gồm:
- Thiếu trách nhiệm trong kiểm tra, giám sát dẫn đến thất thoát tại các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước.
- Chỉ đạo thực hiện trái quy định hoặc không nhất quán, tạo kẽ hở cho việc sử dụng tài sản công sai mục đích.
2. Lãng phí trong xây dựng và ban hành thể chế
Việc chậm ban hành văn bản hoặc ban hành các quy định trái pháp luật, không phù hợp thực tiễn cũng là một dạng lãng phí nguy hiểm. Nó gây ra sự thiếu minh bạch và làm lãng phí tài nguyên quốc gia do cơ chế không thông suốt.
3. Vi phạm trong quản lý, sử dụng ngân sách Nhà nước
Nhóm này bao gồm các hành vi như:
- Lập, thẩm định và phân bổ ngân sách sai thẩm quyền, đối tượng hoặc vượt định mức tiêu chuẩn.
- Sử dụng ngân sách sai mục đích hoặc trì hoãn chi ngân sách dù đã đủ điều kiện, gây ứ đọng vốn.
4. Lãng phí trong đầu tư công và mua sắm tài sản
Tình trạng dự án treo, đầu tư dàn trải, mua sắm trang thiết bị đắt tiền nhưng không sử dụng hoặc sử dụng kém hiệu quả là những hành vi gây bức xúc trong dư luận và cần được xử lý nghiêm theo quy định tại Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2025.
5. Sai phạm trong quản lý đất đai và tài nguyên
Việc để đất đai hoang hóa, khai thác tài nguyên trái phép hoặc quản lý lỏng lẻo dẫn đến thất thoát nguồn lực đất đai là nhóm hành vi gây lãng phí cực kỳ lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững.
6. Lãng phí vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và dự án PPP
Quản lý vốn Nhà nước trong các dự án đối tác công tư (PPP) và tại các doanh nghiệp có vốn Nhà nước nếu không chặt chẽ sẽ dẫn đến tình trạng "cha chung không ai khóc", gây lãng phí nguồn lực tài chính khổng lồ.
"Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc quản lý, sử dụng nguồn lực công nhằm đạt được mục tiêu đề ra với chi phí thấp nhất hoặc đạt kết quả cao nhất với nguồn lực xác định." (Trích tinh thần Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí 2025)
Lời khuyên pháp lý
Để thực hiện tốt Hướng dẫn 63-HD/BCĐTW, các cơ quan, đơn vị cần chủ động rà soát quy trình quản lý nội bộ, công khai minh bạch các khoản chi tiêu và tăng cường vai trò giám sát của cộng đồng. Việc nhận diện đúng và trúng các hành vi gây lãng phí là bước đầu tiên để xây dựng một bộ máy hành chính liêm chính, hiệu quả.