Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện các cam kết về giảm phát thải và bảo vệ môi trường bền vững, ngành công nghiệp ô tô và xe máy đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử. Không còn dừng lại ở việc bán sản phẩm và kết thúc trách nhiệm, các doanh nghiệp giờ đây phải đồng hành cùng "vòng đời" của phương tiện cho đến tận khâu xử lý cuối cùng.
Lộ trình bắt buộc và đối tượng áp dụng theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP
Căn cứ theo quy định tại khoản 4 Điều 4 Nghị định 110/2026/NĐ-CP, các nhà sản xuất, nhập khẩu phương tiện giao thông đường bộ có trách nhiệm thực hiện tái chế đối với các phương tiện do mình sản xuất, nhập khẩu được đưa ra thị trường kể từ ngày 01/01/2027.
Đây là một phần quan trọng của cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã được luật hóa. Quy định này không chỉ áp dụng cho các dòng xe con cá nhân mà còn bao gồm toàn bộ hệ thống xe cơ giới đường bộ, tạo ra một áp lực không nhỏ nhưng cũng là động lực để các hãng xe cải tiến công nghệ sản xuất theo hướng dễ tái chế hơn.
Cơ sở pháp lý từ Luật Bảo vệ môi trường 2020
Trách nhiệm này không phải là quy định đơn lẻ mà được xây dựng dựa trên nền tảng của Luật Bảo vệ môi trường 2020. Cụ thể, tại Điều 54 Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã nêu rõ:
"Tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì có giá trị tái chế phải thực hiện tái chế theo tỷ lệ và quy cách tái chế bắt buộc..."
Việc ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP chính là bước cụ thể hóa lộ trình cho nhóm sản phẩm đặc thù là phương tiện giao thông, vốn có cấu tạo phức tạp và chứa nhiều vật liệu có thể gây hại nếu không được xử lý đúng cách.
Tỷ lệ tái chế bắt buộc và cách thức thực hiện
Theo khoản 1 Điều 5 Nghị định 110/2026/NĐ-CP, việc tái chế phải được thực hiện theo tỷ lệ khối lượng bắt buộc. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp phải đảm bảo một lượng phần trăm nhất định khối lượng xe thải bỏ được thu hồi và tái chế so với tổng lượng xe họ bán ra thị trường trong năm đó.
Về phương thức triển khai, Điều 6 Nghị định 110/2026/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp linh hoạt lựa chọn:
- Tự tổ chức tái chế: Doanh nghiệp thiết lập hệ thống thu hồi và xưởng tái chế riêng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường.
- Thuê đơn vị dịch vụ: Ký hợp đồng với các công ty chuyên trách về xử lý chất thải có giấy phép phù hợp.
- Ủy quyền cho tổ chức trung gian: Tham gia vào các liên minh tái chế để cùng thực hiện trách nhiệm.
Lựa chọn đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường
Đối với các doanh nghiệp không có điều kiện tự tổ chức thu hồi, pháp luật mở ra một hướng đi khác tại Điều 8 Nghị định 110/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp có thể lựa chọn đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Số tiền này sẽ được Nhà nước sử dụng để hỗ trợ các hoạt động tái chế, xử lý xe thải bỏ trên phạm vi toàn quốc.
Như vậy, từ năm 2027, trách nhiệm tái chế sẽ trở thành một phần trong chi phí vận hành và giá thành sản phẩm. Đây là thách thức về mặt tài chính nhưng cũng là cơ hội để các hãng xe khẳng định uy tín thương hiệu xanh, góp phần xây dựng một nền kinh tế tuần hoàn thực thụ tại Việt Nam.