Trong nỗ lực nhằm cải thiện chất lượng không khí và giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại các đô thị lớn, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ký ban hành Quyết định 13/2026/QĐ-TTg quy định lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ. Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong việc quản lý phương tiện cá nhân, vốn là nguồn phát thải chính gây ô nhiễm tại Việt Nam.
Lộ trình triển khai theo từng giai đoạn cụ thể
Căn cứ vào tình hình thực tế và năng lực hạ tầng kỹ thuật, Chính phủ đã xác định lộ trình thực hiện kiểm định khí thải xe máy theo 03 giai đoạn chính, ưu tiên các khu vực có mật độ giao thông cao và mức độ ô nhiễm nghiêm trọng:
- Giai đoạn 1 (Từ ngày 01/7/2027): Bắt đầu áp dụng bắt buộc đối với xe mô tô, xe gắn máy lưu thông tại địa bàn thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
- Giai đoạn 2 (Từ ngày 01/7/2028): Mở rộng phạm vi áp dụng ra các thành phố trực thuộc Trung ương khác bao gồm Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ.
- Giai đoạn 3 (Từ ngày 01/7/2030): Triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc đối với tất cả các tỉnh, thành phố còn lại.
Đáng chú ý, tại các địa phương chưa đến hạn bắt buộc, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào điều kiện thực tế và yêu cầu bảo vệ môi trường tại địa phương có thể chủ động ban hành quy định áp dụng sớm hơn lộ trình chung của Chính phủ.
Phân loại mức khí thải theo năm sản xuất phương tiện
Để đảm bảo tính công bằng và phù hợp với công nghệ sản xuất của từng thời kỳ, Quyết định 13/2026/QĐ-TTg đã phân loại các mức tiêu chuẩn khí thải dựa trên năm sản xuất của phương tiện như sau:
| Loại xe | Thời gian sản xuất | Mức áp dụng |
|---|---|---|
| Xe mô tô | Trước năm 2008 | Mức 1 |
| Từ năm 2008 đến hết năm 2016 | Mức 2 | |
| Từ năm 2017 đến ngày 30/6/2026 | Mức 3 | |
| Từ ngày 01/7/2026 trở đi | Mức 4 | |
| Xe gắn máy | Trước năm 2016 | Mức 1 |
| Từ năm 2017 đến ngày 30/6/2027 | Mức 2 | |
| Từ ngày 01/7/2027 trở đi | Mức 4 |
Theo quy định, từ ngày 01/01/2028, toàn bộ xe mô tô và xe gắn máy lưu thông tại Hà Nội và TP.HCM bắt buộc phải đáp ứng tối thiểu tiêu chuẩn khí thải Mức 2. Đặc biệt, đối với các khu vực được xác định là "vùng phát thải thấp" tại Hà Nội, phương tiện sẽ phải tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe hơn do Hội đồng nhân dân thành phố quy định nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe cộng đồng.
Trách nhiệm của các cơ quan và chính sách hỗ trợ người dân
Việc triển khai kiểm định khí thải xe máy đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ ngành theo quy định tại Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 và Luật Bảo vệ môi trường 2020:
- Bộ Xây dựng: Chịu trách nhiệm xây dựng các quy chuẩn về cơ sở hạ tầng kiểm định, quy trình cấp giấy chứng nhận và quản lý hệ thống dữ liệu kiểm định quốc gia.
- Bộ Công an: Thực hiện tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các trường hợp phương tiện không thực hiện kiểm định hoặc không đạt tiêu chuẩn khí thải khi tham gia giao thông.
- Bộ Tài chính: Nghiên cứu, đề xuất các chính sách ưu đãi về thuế, phí và hỗ trợ tài chính để khuyến khích người dân bảo dưỡng, sửa chữa hoặc thay thế các phương tiện cũ nát, gây ô nhiễm nặng.
Chính phủ cũng yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố phải có phương án hỗ trợ cụ thể cho các đối tượng yếu thế, người có thu nhập thấp đang sử dụng xe máy làm phương tiện sinh kế chính. Các chính sách có thể bao gồm hỗ trợ kinh phí kiểm định lần đầu hoặc trợ giá khi đổi xe cũ lấy xe điện, xe đạt chuẩn khí thải cao.
Thời hạn hoàn thành và chế tài xử lý
Quyết định nêu rõ, trong vòng 18 tháng kể từ ngày bắt đầu triển khai tại mỗi địa phương, tất cả các phương tiện thuộc diện phải kiểm định phải hoàn tất thủ tục và được cấp giấy chứng nhận. Sau thời hạn này, các phương tiện không có chứng nhận kiểm định khí thải hợp lệ sẽ bị từ chối lưu thông tại các khu vực quy định và bị xử phạt hành chính theo quy định của pháp luật.
Nhà nước khuyến khích các chủ phương tiện chủ động đưa xe đi kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ trước thời điểm quy định có hiệu lực để đảm bảo an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Quyết định 13/2026/QĐ-TTg sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 16/5/2026.