Trong quan hệ gia đình Việt Nam, việc quản lý Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (thường gọi là sổ đỏ) sau khi cha mẹ qua đời hoặc lâm bệnh nặng thường nảy sinh nhiều mâu thuẫn phức tạp. Câu hỏi đặt ra là khi người cha đã mất, người mẹ lại đang ốm đau không còn minh mẫn, thì trong số các con, ai là người có tư cách pháp lý để nắm giữ những giấy tờ quan trọng này?
Xác định chủ sở hữu tài sản trong giai đoạn chuyển tiếp
Dưới góc độ pháp lý, tại thời điểm hiện tại (tháng 09/2019), tài sản nhà đất này vẫn được xác định là tài sản thuộc quyền sở hữu của bố bạn (người đã khuất) và mẹ bạn. Mặc dù bố bạn đã mất, nhưng di sản thừa kế chưa được phân chia và đăng ký biến động đất đai, do đó quyền sở hữu chưa mặc nhiên chuyển sang cho các con.
Nhiều người lầm tưởng rằng khi bố mất thì các con đương nhiên trở thành chủ sở hữu chung. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật về đất đai và dân sự, chỉ khi các đồng thừa kế thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế và hoàn tất việc đăng ký quyền sở hữu tại cơ quan có thẩm quyền, lúc đó nhà đất mới chính thức trở thành tài sản chung của mẹ và các con (nếu có thỏa thuận hoặc theo pháp luật).
Quyền thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015
Để xác định ai có quyền đối với tài sản này, chúng ta cần căn cứ vào hàng thừa kế. Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015:
"1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết"
Như vậy, cả ba chị em bạn đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và có quyền lợi ngang nhau đối với phần di sản mà người cha để lại. Vì quyền lợi là ngang nhau, nên về nguyên tắc, bất kỳ ai trong số các đồng thừa kế cũng có thể là người giữ giấy tờ nhà đất để bảo quản.
Pháp luật có quy định cụ thể ai được giữ sổ đỏ không?
Hiện nay, pháp luật không có quy định cứng nhắc về việc trong số các con, ai là người bắt buộc phải giữ giấy tờ nhà. Đây hoàn toàn là sự thỏa thuận nội bộ trong gia đình dựa trên sự tin tưởng và trách nhiệm.
Tuy nhiên, để tránh những nghi kỵ hoặc tranh chấp không đáng có, gia đình nên thực hiện các biện pháp sau:
- Lập văn bản thỏa thuận: Các thành viên trong gia đình (bao gồm mẹ và các con) nên lập một biên bản ghi nhận về việc giao cho một người cụ thể chịu trách nhiệm bảo quản giấy tờ.
- Sử dụng dịch vụ pháp lý: Có thể nhờ Thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận sự việc hoặc thực hiện công chứng, chứng thực văn bản thỏa thuận tại cơ quan có thẩm quyền để đảm bảo tính pháp lý cao nhất.
Cảnh báo về việc tự ý cầm cố, thế chấp tài sản chung
Một rủi ro lớn thường gặp là người nắm giữ giấy tờ nhà đất tự ý mang đi cầm cố hoặc thế chấp để vay mượn tiền bạc. Cần lưu ý rằng, vì tài sản này hiện chưa thuộc sở hữu riêng của bất kỳ cá nhân nào trong số các con, nên hành vi tự ý mang đi thế chấp là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Theo quy định, các tổ chức tín dụng hoặc cá nhân nhận thế chấp chỉ được thực hiện giao dịch khi có sự đồng ý của tất cả các chủ sở hữu hoặc người có quyền lợi liên quan. Việc lén lút mang tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình đi giao dịch có thể bị truy cứu trách nhiệm dân sự hoặc thậm chí là hình sự tùy theo mức độ vi phạm.
Lời khuyên từ chuyên gia: Trong bối cảnh mẹ đang ốm đau, các thành viên trong gia đình nên ưu tiên sự đoàn kết và minh bạch. Việc sớm thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo đúng quy định của Bộ luật Dân sự 2015 là giải pháp tối ưu nhất để xác lập quyền sở hữu rõ ràng và bảo vệ tài sản của gia đình một cách bền vững.