Trong đời sống xã hội, việc xác định quan hệ huyết thống không chỉ mang ý nghĩa tình cảm mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện các quyền và nghĩa vụ về hộ tịch, thừa kế. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ quy trình thực hiện xét nghiệm ADN sao cho đúng quy định để kết quả được cơ quan nhà nước chấp nhận. Dựa trên quy định tại Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn, bài viết này sẽ làm rõ các bước thực hiện chuẩn xác nhất.
Giá trị pháp lý của xét nghiệm ADN trong đăng ký hộ tịch
Theo quy định tại Thông tư 04/2020/TT-BTP, văn bản xét nghiệm ADN là một trong những chứng cứ quan trọng để cơ quan đăng ký hộ tịch có cơ sở xác định mối quan hệ cha, mẹ, con. Cụ thể, tại Điều 14 Thông tư 04/2020/TT-BTP quy định về chứng cứ để chứng minh quan hệ cha, mẹ, con bao gồm:
“1. Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định hoặc cơ quan khác có thẩm quyền ở trong nước hoặc nước ngoài xác nhận quan hệ cha con, quan hệ mẹ con.”
Như vậy, để kết quả xét nghiệm có giá trị pháp lý, việc thực hiện phải được tiến hành tại các trung tâm được cấp phép và tuân thủ quy trình nghiêm ngặt về xác minh nhân thân.
Quy trình 3 bước xét nghiệm ADN đúng luật
Bước 1: Xác minh danh tính và hoàn thiện hồ sơ pháp lý
Đây là bước quan trọng nhất để phân biệt giữa xét nghiệm ADN tự nguyện (chỉ để biết) và xét nghiệm ADN pháp lý (để làm giấy khai sinh, nhập khẩu, thừa kế...).
- Đối với người từ đủ 18 tuổi: Cần xuất trình bản chính Chứng minh nhân dân hoặc Căn cước công dân, Hộ chiếu còn giá trị sử dụng.
- Đối với người dưới 18 tuổi: Phải có người giám hộ đi cùng (thường là mẹ hoặc cha). Người giám hộ cần mang theo giấy tờ tùy thân và Giấy khai sinh của trẻ (nếu có) hoặc Giấy chứng sinh.
Tại trung tâm, nhân viên sẽ tiến hành chụp ảnh chân dung, lấy dấu vân tay của những người tham gia xét nghiệm để đính kèm vào hồ sơ gốc, đảm bảo không có sự tráo người khi lấy mẫu.
Bước 2: Thu thập mẫu xét nghiệm chuyên nghiệp
Để đảm bảo tính khách quan, mẫu xét nghiệm phải được nhân viên y tế trực tiếp thu thập. Các loại mẫu phổ biến bao gồm:
- Mẫu máu: Thường lấy máu đầu ngón tay, thấm vào giấy chuyên dụng.
- Mẫu tế bào niêm mạc miệng: Dùng tăm bông tiệt trùng cọ xát vào bên trong má.
Sau khi lấy, mẫu sẽ được niêm phong ngay lập tức dưới sự chứng kiến của khách hàng. Việc tự mang mẫu từ nhà đến thường chỉ được chấp nhận cho mục đích dân sự cá nhân và không có giá trị làm bằng chứng trước pháp luật vì không kiểm soát được nguồn gốc mẫu.
Bước 3: Phân tích và nhận kết quả bảo mật
Mẫu sau khi thu thập sẽ được đưa vào phòng Lab để tách chiết ADN và phân tích các locus gen. Kết quả xét nghiệm ADN xác nhận quan hệ cha con thường đạt độ chính xác trên 99,9999% đối với trường hợp có quan hệ huyết thống và 100% đối với trường hợp không có quan hệ huyết thống.
Bản kết quả pháp lý sẽ có chữ ký của hội đồng khoa học, con dấu của trung tâm và ảnh của người tham gia xét nghiệm. Kết quả này sẽ được gửi trực tiếp hoặc qua đường bưu điện theo hình thức bảo mật tuyệt đối cho người đăng ký.
Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý
Khi có nhu cầu xét nghiệm ADN để thực hiện các thủ tục tại Ủy ban nhân dân hoặc Tòa án, bạn nên liên hệ trước với các đơn vị tư vấn pháp luật hoặc cơ quan hộ tịch để được hướng dẫn về danh sách các trung tâm giám định được công nhận. Việc thực hiện đúng quy trình ngay từ đầu sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho con trẻ theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.