Nỗi lo về "vết đen" pháp lý khi phạm tội tại nước ngoài
Trong xu thế hội nhập, số lượng công dân Việt Nam sinh sống, học tập và làm việc tại nước ngoài ngày càng tăng. Tuy nhiên, do sự khác biệt về văn hóa, pháp luật hoặc những sai lầm cá nhân, không ít trường hợp công dân Việt Nam đã vi phạm pháp luật và bị Tòa án nước sở tại kết án. Câu hỏi lớn nhất đặt ra khi họ trở về nước hoặc thực hiện các thủ tục hành chính là: Bản án tại nước ngoài có bị coi là đã có án tích tại Việt Nam hay không?
Quy định của pháp luật Việt Nam về đối tượng quản lý lý lịch tư pháp
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần căn cứ vào quy định tại Luật Lý lịch tư pháp 2009. Đây là văn bản pháp lý chủ đạo điều chỉnh việc xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu và cấp Phiếu lý lịch tư pháp.
Cụ thể, Điều 5 Luật Lý lịch tư pháp 2009 quy định về đối tượng quản lý như sau:
Điều 5. Đối tượng quản lý lý lịch tư pháp
1. Công dân Việt Nam bị kết án bằng bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật của Toà án Việt Nam, Toà án nước ngoài mà trích lục bản án hoặc trích lục án tích của người bị kết án được cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cung cấp theo điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình sự hoặc theo nguyên tắc có đi có lại.
2. Người nước ngoài bị Toà án Việt Nam kết án bằng bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật.
3. Công dân Việt Nam, người nước ngoài bị Toà án Việt Nam cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã trong quyết định tuyên bố phá sản đã có hiệu lực pháp luật.
Khi nào bản án nước ngoài được ghi nhận tại Việt Nam?
Dựa trên quy định trên, một bản án hình sự của Tòa án nước ngoài đối với công dân Việt Nam chỉ được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp trong nước khi thỏa mãn các điều kiện về trao đổi thông tin pháp lý. Có hai con đường chính để thông tin này "chảy" về Việt Nam:
1. Thông qua Điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp
Việt Nam đã ký kết nhiều Hiệp định tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình sự với các quốc gia khác. Theo các hiệp định này, các nước thành viên có nghĩa vụ thông báo cho nhau về các bản án hình sự đối với công dân của nước kia. Nếu quốc gia nơi bạn bị kết án có hiệp định này với Việt Nam, thông tin về án tích chắc chắn sẽ được gửi về Bộ Tư pháp Việt Nam và ghi nhận vào lý lịch tư pháp của bạn.
2. Theo nguyên tắc "Có đi có lại"
Trong trường hợp không có điều ước quốc tế, thông tin vẫn có thể được cung cấp dựa trên nguyên tắc có đi có lại trong quan hệ ngoại giao và pháp luật giữa hai nước. Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng nguyên tắc này thường phức tạp và không diễn ra tự động như khi có hiệp định.
Trường hợp cụ thể: Phạm tội tại Mỹ có bị ghi án tích tại Việt Nam?
Tính đến thời điểm tháng 06/2021, giữa Việt Nam và Hoa Kỳ (Mỹ) chưa tồn tại điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình sự quy định về việc trao đổi thông tin án tích tự động. Do đó, nếu một công dân Việt Nam bị kết án tại Mỹ, thông tin này thường không được chuyển giao chính thức về cơ quan quản lý lý lịch tư pháp tại Việt Nam.
Kết quả là, khi cá nhân đó thực hiện thủ tục xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp tại Việt Nam, nội dung trên phiếu thường sẽ thể hiện là "không có án tích" (nếu người đó không có bản án nào khác tại Việt Nam). Điều này không có nghĩa là hành vi phạm tội không tồn tại, mà là do thông tin chưa được ghi nhận vào hệ thống quản lý theo đúng trình tự pháp luật quy định.
Lời khuyên pháp lý
Dù thông tin án tích có thể không hiển thị trong lý lịch tư pháp tại Việt Nam do rào cản về tương trợ tư pháp, nhưng cá nhân vẫn cần lưu ý:
- Khai báo trung thực: Trong một số hồ sơ xin visa hoặc làm việc tại các tổ chức quốc tế, việc che giấu án tích (dù ở nước ngoài) có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng nếu bị phát hiện.
- Theo dõi thay đổi luật pháp: Các hiệp định tương trợ tư pháp có thể được ký kết mới bất cứ lúc nào. Khi đó, các thông tin trong quá khứ có thể được truy xuất và cập nhật.
Việc hiểu rõ quy định tại khoản 1 Điều 5 Luật Lý lịch tư pháp 2009 sẽ giúp công dân chủ động hơn trong việc giải quyết các vấn đề pháp lý cá nhân liên quan đến yếu tố nước ngoài.