Trong môi trường giáo dục, việc bình xét thi đua cuối năm luôn là chủ đề nhận được sự quan tâm đặc biệt của đội ngũ cán bộ, giáo viên. Danh hiệu "Lao động tiên tiến" không chỉ là sự ghi nhận về mặt tinh thần mà còn là điều kiện tiên quyết để xét tặng các danh hiệu cao quý hơn. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại nhiều cơ sở giáo dục vào năm 2021 vẫn còn những vướng mắc về thẩm quyền quyết định cũng như các tiêu chí đánh giá định tính.
1. Thẩm quyền xét tặng danh hiệu thi đua trong đơn vị sự nghiệp giáo dục
Căn cứ theo quy định tại Điều 7 Thông tư 12/2019/TT-BNV hướng dẫn Nghị định 91/2017/NĐ-CP, thẩm quyền quyết định tặng danh hiệu thi đua được phân cấp rõ rệt:
"1. Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động làm việc trong các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc cấp sở, ban, ngành và cấp huyện do thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị sử dụng xét, trình giám đốc sở, ban, ngành cấp tỉnh; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện xem xét, quyết định theo thẩm quyền."
Như vậy, đối với các trường học công lập, Hiệu trưởng (thủ trưởng đơn vị) có vai trò chủ trì việc bình xét tại cơ sở, sau đó lập hồ sơ trình cấp có thẩm quyền (thường là Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo hoặc Chủ tịch UBND cấp huyện tùy theo phân cấp quản lý tại địa phương) để ra quyết định công nhận chính thức.
2. Tiêu chuẩn khắt khe để giáo viên đạt danh hiệu Lao động tiên tiến
Để được vinh danh là Lao động tiên tiến, giáo viên phải hội đủ 04 tiêu chuẩn cốt lõi được quy định tại Điều 24 Luật Thi đua, khen thưởng sửa đổi 2013:
- Hoàn thành tốt nhiệm vụ: Đây là tiêu chí quan trọng nhất, đòi hỏi giáo viên phải đảm bảo năng suất, chất lượng giảng dạy và các công tác kiêm nhiệm khác.
- Chấp hành tốt chủ trương: Gương mẫu thực hiện chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, có tinh thần đoàn kết, tương trợ đồng nghiệp.
- Tích cực học tập: Không ngừng nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, chuyên môn nghiệp vụ để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
- Đạo đức, lối sống lành mạnh: Giữ gìn phẩm chất nhà giáo, là tấm gương sáng cho học sinh noi theo.
Bên cạnh đó, Thông tư 21/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhấn mạnh việc xét khen thưởng phải căn cứ vào kết quả đánh giá, xếp loại viên chức hàng năm.
3. Thực hư về "tỷ lệ khống chế" số lượng người đạt danh hiệu
Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất là việc một số đơn vị áp dụng tỷ lệ phần trăm (ví dụ không quá 70% hoặc 80%) số lượng giáo viên được đạt danh hiệu Lao động tiên tiến. Tuy nhiên, qua rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm Luật Thi đua, khen thưởng sửa đổi 2013, Nghị định 91/2017/NĐ-CP và các Thông tư hướng dẫn, không có bất kỳ điều khoản nào quy định về tỷ lệ khống chế đối với danh hiệu Lao động tiên tiến.
Việc khống chế tỷ lệ thường chỉ áp dụng đối với danh hiệu "Chiến sĩ thi đua cơ sở" (không quá 15% số cá nhân đạt danh hiệu Lao động tiên tiến). Do đó, nếu giáo viên đủ tiêu chuẩn theo quy định thì hoàn toàn có quyền được xét tặng danh hiệu Lao động tiên tiến mà không bị giới hạn bởi số lượng, trừ khi có các văn bản hướng dẫn đặc thù của địa phương nhưng các văn bản này cũng phải đảm bảo không trái với quy định của Trung ương.
4. Lời khuyên pháp lý cho giáo viên
Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong công tác thi đua, giáo viên cần lưu ý:
- Chủ động theo dõi và lưu trữ các minh chứng về thành tích giảng dạy, sáng kiến kinh nghiệm và các hoạt động phong trào.
- Nắm vững quy chế thi đua khen thưởng nội bộ của nhà trường (phải được thông qua Hội nghị cán bộ công chức, viên chức đầu năm).
- Trong trường hợp cảm thấy việc bình xét chưa công bằng hoặc có dấu hiệu áp đặt tỷ lệ trái luật, giáo viên có quyền kiến nghị lên Hội đồng Thi đua - Khen thưởng nhà trường hoặc cấp trên trực tiếp để được giải quyết theo quy định tại Điều 3 Nghị định 91/2017/NĐ-CP về nguyên tắc khen thưởng (chính xác, công khai, công bằng, kịp thời).
Việc hiểu rõ luật pháp không chỉ giúp các thầy cô yên tâm công tác mà còn góp phần xây dựng môi trường giáo dục minh bạch, tạo động lực phấn đấu thực chất cho toàn ngành.