Trong thời đại bùng nổ mạng xã hội như hiện nay, việc chụp ảnh và chia sẻ lên các nền tảng như Facebook, TikTok, Zalo đã trở thành thói quen của nhiều người. Tuy nhiên, không ít trường hợp vô tình hoặc cố ý sử dụng hình ảnh của người khác khi chưa được sự đồng ý, dẫn đến những rắc rối pháp lý không đáng có. Vậy pháp luật Việt Nam quy định như thế nào về quyền hình ảnh và các chế tài xử lý hành vi xâm phạm này?
1. Quyền của cá nhân đối với hình ảnh theo quy định pháp luật
Quyền đối với hình ảnh là một trong những quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân. Theo quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Cụ thể:
“1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.”
Như vậy, nguyên tắc cốt lõi là sự đồng ý. Nếu bạn tự ý đăng ảnh người khác mà không xin phép, bạn đã bước chân vào ranh giới vi phạm pháp luật, trừ một số trường hợp ngoại lệ vì lợi ích công cộng hoặc hoạt động công cộng không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm của họ.
2. Xử phạt hành chính đối với hành vi tự ý sử dụng hình ảnh trái phép
Tính đến thời điểm đầu năm 2024, các hành vi xâm phạm đời tư, sử dụng thông tin, hình ảnh cá nhân trên không gian mạng được điều chỉnh nghiêm ngặt bởi Nghị định 15/2020/NĐ-CP.
Cụ thể, tại điểm e khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP quy định mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi thu thập, xử lý và sử dụng thông tin của tổ chức, cá nhân khác mà không được sự đồng ý hoặc sai mục đích theo quy định của pháp luật.
3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự
Bên cạnh việc bị xử phạt hành chính, người vi phạm còn phải đối mặt với trách nhiệm dân sự. Theo khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, người bị xâm phạm hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc người vi phạm phải:
- Thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh.
- Bồi thường thiệt hại về vật chất (nếu có).
- Bồi thường thiệt hại về tinh thần do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm.
Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Lời khuyên pháp lý
Để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, trước khi đăng tải hình ảnh của bất kỳ ai lên mạng xã hội, bạn nên thực hiện các bước sau:
- Xin phép trực tiếp: Luôn hỏi ý kiến người trong ảnh trước khi đăng tải.
- Kiểm tra bối cảnh: Tránh đăng những hình ảnh nhạy cảm, gây hiểu lầm hoặc làm xấu hình ảnh của người khác.
- Gỡ bỏ ngay khi có yêu cầu: Nếu người trong ảnh yêu cầu gỡ bỏ, hãy thực hiện ngay lập tức để tránh việc tranh chấp leo thang thành khiếu kiện pháp lý.
Việc tôn trọng quyền hình ảnh của người khác không chỉ thể hiện sự văn minh mà còn là cách tự bảo vệ mình trước những chế tài nghiêm khắc của pháp luật.