Giấy khai sinh không chỉ là văn bản pháp lý xác nhận sự ra đời của một cá nhân mà còn là căn cứ gốc để xác lập các quyền dân sự, quan hệ gia đình và các giấy tờ tùy thân khác. Tuy nhiên, thực tế không hiếm trường hợp một người sở hữu đồng thời hai giấy khai sinh hoặc giấy khai sinh có thông tin sai lệch so với thực tế và quy định pháp luật. Câu hỏi đặt ra là: Có hủy được giấy khai sinh bị sai không?
1. Căn cứ pháp lý điều chỉnh về đăng ký và quản lý hộ tịch
Để giải quyết vấn đề này, chúng ta cần đối chiếu với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành (tính đến thời điểm tháng 05/2024) bao gồm:
- Bộ luật Dân sự 2015;
- Luật Hộ tịch 2014;
- Nghị định 123/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hộ tịch.
2. Quy định về việc xác định thông tin trên Giấy khai sinh
Theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền có họ, tên. Họ của cá nhân được xác định là họ của cha đẻ hoặc họ của mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha mẹ; nếu không có thỏa thuận thì họ của con được xác định theo tập quán.
Cụ thể hóa nội dung này, khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2015/NĐ-CP quy định:
"Họ, chữ đệm, tên và dân tộc của trẻ em được xác định theo thỏa thuận của cha, mẹ theo quy định của pháp luật dân sự và được thể hiện trong Tờ khai đăng ký khai sinh; trường hợp cha, mẹ không có thỏa thuận hoặc không thỏa thuận được, thì xác định theo tập quán."
Như vậy, việc đăng ký khai sinh phải tuân thủ nguyên tắc trung thực và đúng nguồn gốc huyết thống hoặc thỏa thuận hợp pháp của cha mẹ. Trường hợp một người mang họ không phải họ cha, cũng không phải họ mẹ (khi xác định được cả cha và mẹ) mà không có căn cứ pháp lý đặc biệt thì việc cấp giấy khai sinh đó là trái quy định.
3. Trường hợp nào Giấy khai sinh bị thu hồi, hủy bỏ?
Pháp luật hộ tịch quy định rất rõ về việc xử lý các giấy tờ hộ tịch được cấp không đúng quy định. Tại điểm h khoản 1 Điều 70 Luật Hộ tịch 2014, nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban nhân dân cấp huyện bao gồm:
"Thu hồi, hủy bỏ giấy tờ hộ tịch do Ủy ban nhân dân cấp xã cấp trái quy định của Luật này, trừ trường hợp kết hôn trái pháp luật."
Do đó, nếu bạn rơi vào trường hợp có 02 giấy khai sinh (vi phạm nguyên tắc mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký một lần) hoặc giấy khai sinh có thông tin sai lệch hoàn toàn do lỗi của cơ quan đăng ký hoặc người đi đăng ký cung cấp thông tin sai, thì giấy khai sinh cấp trái quy định sẽ bị thu hồi và hủy bỏ.
4. Thủ tục hủy bỏ giấy khai sinh bị sai quy định
Dù Luật Hộ tịch 2014 quy định về thẩm quyền nhưng trình tự chi tiết thường được thực hiện qua các bước thực tiễn sau:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ và gửi đơn đề nghị
Người dân cần làm đơn đề nghị (hoặc báo cáo) gửi đến Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi đã cấp giấy khai sinh sai hoặc Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện. Trong đơn cần nêu rõ:
- Lý do vì sao có sự sai lệch hoặc vì sao có 2 giấy khai sinh.
- Cung cấp các chứng cứ chứng minh (bản sao các giấy tờ liên quan, giấy chứng sinh, căn cước công dân của cha mẹ...).
- Yêu cầu cụ thể về việc thu hồi, hủy bỏ bản giấy khai sinh không đúng.
Bước 2: Xác minh và tham mưu
Sau khi tiếp nhận đơn, UBND cấp xã và Phòng Tư pháp sẽ tiến hành kiểm tra, rà soát lại hồ sơ lưu trữ tại sổ hộ tịch. Nếu xác định việc cấp giấy khai sinh là trái quy định, Phòng Tư pháp sẽ tham mưu cho Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định thu hồi và hủy bỏ.
Bước 3: Ban hành quyết định hủy bỏ
Chủ tịch UBND cấp huyện ký quyết định thu hồi, hủy bỏ giấy khai sinh. Quyết định này sẽ được gửi về UBND cấp xã để thực hiện việc ghi chú vào sổ hộ tịch và thu hồi bản chính giấy khai sinh đã cấp sai.
5. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý
Việc xử lý sai sót hộ tịch, đặc biệt là hủy bỏ giấy khai sinh, là một thủ tục hành chính phức tạp vì nó ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống giấy tờ tùy thân sau này (học bạ, bằng cấp, bảo hiểm, căn cước...). Do đó, người dân cần:
- Kiểm tra kỹ thông tin ngay khi nhận kết quả đăng ký khai sinh tại xã/phường.
- Nếu phát hiện sai sót, cần thực hiện thủ tục đính chính hoặc hủy bỏ càng sớm càng tốt để tránh rắc rối về sau.
- Trong trường hợp giấy khai sinh chỉ sai sót nhỏ về chữ đệm hoặc ngày tháng năm sinh mà không vi phạm nguyên tắc cấp giấy, có thể cân nhắc thủ tục "Cải chính hộ tịch" thay vì "Hủy bỏ".
Hy vọng bài viết đã giải đáp thỏa đáng thắc mắc của bạn về việc hủy bỏ giấy khai sinh bị sai. Nếu bạn đang gặp vướng mắc tương tự, hãy liên hệ với cơ quan tư pháp địa phương hoặc các chuyên gia luật để được hướng dẫn chi tiết nhất.