Trong bối cảnh thị trường lao động năm 2025 có nhiều biến động, tình trạng người lao động sau khi chấm dứt hợp đồng nhưng bị doanh nghiệp "găm" lương hoặc chậm trễ trong việc trả sổ Bảo hiểm xã hội (BHXH) vẫn diễn ra khá phổ biến. Điều này không chỉ gây khó khăn về tài chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc chốt quá trình đóng bảo hiểm của người lao động. Vậy pháp luật quy định như thế nào về trách nhiệm của doanh nghiệp và quyền lợi khởi kiện của người lao động trong trường hợp này?
1. Doanh nghiệp phải trả lương và sổ BHXH trong bao lâu sau khi nhân viên nghỉ việc?
Theo quy định tại Điều 48 Bộ luật Lao động 2019, trách nhiệm của người sử dụng lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động được quy định rất rõ ràng về mặt thời gian:
Điều 48. Trách nhiệm khi chấm dứt hợp đồng lao động
1. Trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản tiền có liên quan đến quyền lợi của mỗi bên, trừ trường hợp sau đây có thể kéo dài nhưng không được quá 30 ngày:
a) Người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động;
b) Người sử dụng lao động thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế;
c) Chia, tách, hợp nhất, sáp nhập; bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã;
d) Do thiên tai, hỏa hoạn, địch họa hoặc dịch bệnh nguy hiểm.
[...]
3. Người sử dụng lao động có trách nhiệm sau đây:
a) Hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại cùng với bản chính giấy tờ khác nếu người sử dụng lao động đã giữ của người lao động;
Song song đó, khoản 5 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 cũng nhấn mạnh trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc phối hợp với cơ quan BHXH để trả sổ cho người lao động đúng hạn.
Như vậy, thông thường trong vòng 14 ngày (tối đa 30 ngày trong trường hợp đặc biệt), công ty bắt buộc phải thanh toán hết tiền lương và hoàn tất thủ tục trả sổ BHXH. Việc công ty kéo dài thời gian lên đến vài tháng mà không có lý do chính đáng là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
2. Mức xử phạt đối với hành vi chậm trả lương và giữ sổ BHXH trái phép
Để răn đe các doanh nghiệp vi phạm, Chính phủ đã ban hành Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định chi tiết mức xử phạt hành chính:
- Về tiền lương: Theo Điều 17 của Nghị định này, tùy vào số lượng người lao động bị vi phạm, mức phạt có thể từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với cá nhân (tổ chức phạt gấp đôi).
- Về sổ BHXH: Theo Điều 41, hành vi không trả sổ BHXH cho người lao động có thể bị phạt từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng trên mỗi người lao động bị vi phạm.
3. Khởi kiện đòi lương và sổ BHXH: Có phải nộp án phí?
Đây là câu hỏi mà rất nhiều người lao động băn khoăn vì lo ngại chi phí theo đuổi kiện tụng sẽ tốn kém. Tuy nhiên, chính sách pháp luật Việt Nam luôn có những quy định ưu tiên bảo vệ bên yếu thế trong quan hệ lao động.
Căn cứ vào Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tại điểm a khoản 1 Điều 12 quy định về các trường hợp được miễn nộp tiền tạm ứng án phí, án phí:
“a) Người lao động khởi kiện đòi tiền lương, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, tiền bồi thường về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; giải quyết những vấn đề bồi thường thiệt hại hoặc vì bị sa thải, chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật”.
Kết luận: Khi bạn thực hiện thủ tục khởi kiện công ty để đòi lại tiền lương chưa thanh toán và yêu cầu trả lại sổ BHXH, bạn hoàn toàn được miễn nộp tiền tạm ứng án phí và án phí. Điều này giúp người lao động yên tâm hơn khi sử dụng công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà không phải lo lắng về gánh nặng tài chính tại Tòa án.
Lời khuyên pháp lý dành cho bạn:
Trước khi khởi kiện, bạn nên thực hiện các bước sau để đảm bảo hồ sơ chặt chẽ:1. Gửi văn bản yêu cầu thanh toán lương và trả sổ BHXH trực tiếp cho Ban Giám đốc công ty.2. Đề nghị hòa giải viên lao động hoặc Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội can thiệp.3. Thu thập đầy đủ chứng cứ như: Hợp đồng lao động, bảng lương, tin nhắn trao đổi về việc nợ lương...
Nếu doanh nghiệp vẫn cố tình không giải quyết, hãy mạnh dạn nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi công ty đặt trụ sở để được bảo vệ quyền lợi.