Trong thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự, đặc biệt là tranh chấp đất đai hoặc chia di sản thừa kế, việc đương sự yêu cầu Tòa án hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (thường gọi là Sổ đỏ) đã cấp là rất phổ biến. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ việc xác định thẩm quyền của Tòa án trong trường hợp này, dẫn đến việc nộp đơn sai cấp, gây mất thời gian và công sức.
Căn cứ pháp lý về việc xem xét hủy quyết định cá biệt trong vụ án dân sự
Theo quy định tại khoản 4 Điều 34 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền của cấp Tòa án giải quyết vụ việc dân sự trong trường hợp có xem xét việc hủy quyết định cá biệt (như Sổ đỏ) được xác định theo quy định tương ứng của Luật Tố tụng hành chính 2015 về thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện và cấp tỉnh.
Cụ thể, việc phân định thẩm quyền dựa trên cơ quan đã ban hành quyết định hành chính đó:
- Thẩm quyền của Tòa án cấp huyện: Theo khoản 1 Điều 31 Luật Tố tụng hành chính 2015, Tòa án cấp huyện giải quyết sơ thẩm khiếu kiện quyết định hành chính của cơ quan hành chính nhà nước từ cấp huyện trở xuống, trừ quyết định của UBND cấp huyện hoặc Chủ tịch UBND cấp huyện.
- Thẩm quyền của Tòa án cấp tỉnh: Theo khoản 4 Điều 32 Luật Tố tụng hành chính 2015, Tòa án cấp tỉnh giải quyết sơ thẩm khiếu kiện quyết định hành chính của UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện trên cùng phạm vi địa giới hành chính.
Hướng dẫn chi tiết từ Tòa án nhân dân tối cao
Để thống nhất áp dụng pháp luật, tại Điểm 7, mục IV Công văn 02/TANDTC-PC ngày 02/8/2021, Tòa án nhân dân tối cao đã có hướng dẫn cụ thể cho hai trường hợp thường gặp:
"...Trường hợp đương sự khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế, không yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; căn cứ quy định tại khoản 5 Điều 26 và khoản 1 Điều 35 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện. Trường hợp đương sự yêu cầu chia di sản thừa kế đồng thời yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; căn cứ Điều 34 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp tỉnh."
Ví dụ minh họa thực tế
Tình huống 1: Ông A khởi kiện bà B tranh chấp ranh giới đất. Trong đơn khởi kiện, ông A chỉ yêu cầu xác định lại ranh giới và buộc bà B trả lại phần đất lấn chiếm, không đề cập đến việc hủy Sổ đỏ của bà B. Trường hợp này, vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có đất.
Tình huống 2: Cũng vụ việc trên, nhưng ông A cho rằng Sổ đỏ của bà B được cấp sai diện tích, lấn sang đất của ông nên yêu cầu Tòa án tuyên hủy Sổ đỏ này. Do Sổ đỏ thường do UBND cấp huyện cấp cho cá nhân, hộ gia đình, nên theo quy định về thẩm quyền tương ứng trong Luật Tố tụng hành chính, vụ án này phải do Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết sơ thẩm.
Lời khuyên pháp lý cho đương sự
Việc xác định đúng thẩm quyền ngay từ đầu là bước then chốt để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Người dân cần lưu ý:
- Kiểm tra kỹ cơ quan ban hành Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đang tranh chấp.
- Xác định rõ yêu cầu khởi kiện: Chỉ tranh chấp quyền sử dụng đất hay có kèm theo yêu cầu hủy quyết định cá biệt (Sổ đỏ).
- Tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý hoặc luật sư để soạn thảo đơn khởi kiện chính xác, tránh việc bị Tòa án trả lại đơn do không đúng thẩm quyền.
Tóm lại, khi giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất mà có yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc Tòa án xét thấy cần phải hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (do UBND cấp huyện cấp), thẩm quyền giải quyết sẽ thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh.