Trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự, việc xác định giá trị thực tế của tài sản tranh chấp đóng vai trò quyết định đến việc phân chia quyền lợi giữa các bên. Tuy nhiên, không phải lúc nào các đương sự cũng tự thỏa thuận được giá trị này. Khi đó, Tòa án sẽ phải can thiệp bằng cách ra quyết định định giá. Câu hỏi đặt ra là: Ai phải trả chi phí định giá tài sản trong trường hợp này?
Quy định về nghĩa vụ nộp chi phí định giá tài sản trong tố tụng dân sự (ảnh minh họa)
1. Trường hợp Tòa án ra quyết định định giá tài sản
Theo quy định tại Điều 104 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án sẽ ra quyết định định giá tài sản và thành lập Hội đồng định giá trong các trường hợp sau:
- Các đương sự không thỏa thuận được về giá tài sản;
- Các bên thỏa thuận mức giá thấp hơn giá thị trường nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước;
- Đương sự thỏa thuận lựa chọn tổ chức thẩm định giá nhưng tổ chức đó từ chối hoặc không thể thực hiện.
"3. Tòa án ra quyết định định giá tài sản và thành lập Hội đồng định giá khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Theo yêu cầu của một hoặc các bên đương sự; b) Các đương sự không thỏa thuận được giá tài sản;..."
2. Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí định giá
Trước khi tiến hành định giá, cơ quan tố tụng cần một khoản kinh phí để duy trì hoạt động của Hội đồng định giá. Đây được gọi là tiền tạm ứng chi phí định giá tài sản. Căn cứ khoản 3 Điều 164 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nghĩa vụ này được xác định như sau:
Trường hợp các đương sự không thỏa thuận được giá tài sản và Tòa án ra quyết định định giá tài sản theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 104 của Bộ luật này thì nguyên đơn hoặc người kháng cáo phải nộp tiền tạm ứng chi phí định giá tài sản.
Các bên đương sự cần nắm rõ nghĩa vụ tài chính khi tham gia tố tụng (ảnh minh họa)
3. Ai là người chịu chi phí định giá cuối cùng?
Cần phân biệt rõ giữa "tiền tạm ứng" (nộp trước) và "chi phí thực tế" (nghĩa vụ cuối cùng sau khi có bản án). Theo Điều 165 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nghĩa vụ chịu chi phí định giá tài sản được phân định như sau:
- Đương sự phải chịu chi phí định giá tài sản nếu yêu cầu của họ không được Tòa án chấp nhận.
- Trường hợp yêu cầu được chấp nhận một phần, đương sự chịu chi phí tương ứng với phần yêu cầu không được chấp nhận.
- Nếu các bên thỏa thuận được với nhau về việc chia chi phí thì Tòa án sẽ ghi nhận sự thỏa thuận đó.
4. Tình huống thực tế về tranh chấp di sản thừa kế
Giả sử bạn đang tham gia vụ án chia thừa kế nhà đất. Bạn và các đồng thừa kế khác không thống nhất được giá trị căn nhà và cũng không ai chủ động yêu cầu định giá. Lúc này, để có căn cứ phân chia, Tòa án buộc phải ra quyết định định giá. Theo luật, bạn (nếu là nguyên đơn) sẽ phải đi nộp tiền tạm ứng trước. Tuy nhiên, sau khi xét xử, nếu Tòa án chia căn nhà cho các bên, chi phí này thường sẽ được chia đều hoặc chia theo tỷ lệ kỷ phần thừa kế mà mỗi người được hưởng.
Việc nắm rõ quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 sẽ giúp các đương sự chủ động hơn về mặt tài chính và tránh những tranh chấp không đáng có về chi phí phát sinh trong quá trình tố tụng.
Lưu ý: Nội dung tư vấn trên áp dụng cho bối cảnh pháp luật tại thời điểm tháng 07/2025.