Sự ra đời của Nghị định 136/2025/NĐ-CP đánh dấu một bước ngoặt lớn trong công tác quản lý nhà nước về môi trường tại Việt Nam. Thay vì cơ chế tập trung quyền lực tại Trung ương như trước đây, quy định mới đã mạnh dạn đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trao cho chính quyền địa phương những trọng trách chưa từng có.
Bước đột phá trong phân quyền: Địa phương tự quyết vận mệnh môi trường
Theo quy định tại Chương XI Nghị định 136/2025/NĐ-CP, thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã được chuyển giao mạnh mẽ cho Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh. Đáng chú ý nhất là việc UBND cấp tỉnh giờ đây có quyền tự xây dựng kế hoạch xử lý, cải tạo và phục hồi ô nhiễm môi trường đất đặc biệt nghiêm trọng.
Hệ thống quan trắc môi trường hiện đại giúp địa phương chủ động giám sát (ảnh minh họa)
Cụ thể, tại Điều 37 Nghị định 136/2025/NĐ-CP, địa phương không chỉ dừng lại ở việc thực thi mà còn nắm quyền quy định định mức kinh tế, kỹ thuật về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt – một vấn đề vốn là "điểm nóng" gây nhức nhối tại nhiều tỉnh thành hiện nay.
Chủ tịch tỉnh được trao quyền 'thẩm định' thay Bộ
Một trong những thay đổi gây chú ý nhất là quy định tại Điều 38 Nghị định 136/2025/NĐ-CP. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được phân quyền thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp giấy phép môi trường cho các dự án đầu tư vốn dĩ thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước đây.
"Thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường đối với dự án đầu tư thuộc thẩm quyền thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định tại khoản 1 Điều 35 Luật Bảo vệ môi trường..."
Việc "cởi trói" này giúp rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, đồng thời đề cao vai trò chịu trách nhiệm của người đứng đầu địa phương đối với các dự án trên địa bàn mình quản lý.
Nguyên tắc 'không chồng lấn' và trách nhiệm vĩ mô
Dù đẩy mạnh phân cấp, nhưng Điều 3 Nghị định 136/2025/NĐ-CP cũng xác lập những rào cản kỹ thuật để tránh tình trạng lạm quyền hoặc buông lỏng quản lý. Chính phủ và các Bộ sẽ tập trung vào vai trò kiến tạo, xây dựng thể chế và tăng cường thanh tra, kiểm tra thay vì sa đà vào các vụ việc cụ thể.
Việc phân quyền phải đảm bảo tính đồng bộ, liên thông và không được làm gián đoạn các cam kết quốc tế về môi trường mà Việt Nam đã tham gia. Đây là bài toán cân não giữa việc tạo quyền chủ động cho địa phương và giữ vững kỷ cương pháp luật môi trường quốc gia.
Với lộ trình áp dụng từ ngày 01/7/2025, các địa phương cần sớm kiện toàn bộ máy và nguồn lực để sẵn sàng tiếp nhận những quyền hạn mới này, đảm bảo phát triển kinh tế không đánh đổi bằng môi trường.