Chế độ thai sản luôn là tâm điểm chú ý của hàng triệu người lao động mỗi khi có sự thay đổi về chính sách. Với việc Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, bức tranh về quyền lợi thai sản tại Việt Nam sẽ có những bước tiến dài, nhân văn và bao trùm hơn bao giờ hết.
1. Bước ngoặt: Người tham gia BHXH tự nguyện chính thức được hưởng trợ cấp thai sản
Đây được coi là thay đổi mang tính lịch sử trong chính sách an sinh xã hội. Trước đây, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người tham gia BHXH tự nguyện chỉ được hưởng hai chế độ là hưu trí và tử tuất. Tuy nhiên, từ 01/7/2025, những người lao động tự do, nội trợ... khi tham gia BHXH tự nguyện sẽ chính thức được hưởng trợ cấp thai sản.
Quy định này không chỉ giúp thu hẹp khoảng cách giữa BHXH bắt buộc và tự nguyện mà còn tạo động lực lớn để người dân tự tin tham gia vào hệ thống an sinh của Nhà nước.
2. Chồng đóng BHXH tự nguyện, vợ vẫn được nhận tiền trợ cấp
Nhằm tăng tính hấp dẫn cho chính sách, Điều 94 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định một quyền lợi rất đặc biệt: Lao động nam có vợ sinh con cũng được hưởng trợ cấp thai sản ngay cả khi người vợ không tham gia bảo hiểm.
Theo đó, mức trợ cấp được ấn định là 02 triệu đồng cho mỗi con sinh ra (theo Điều 95 Luật Bảo hiểm xã hội 2024). Điều kiện duy nhất là người chồng cần có thời gian đóng BHXH (tự nguyện hoặc bắt buộc) từ đủ 06 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi vợ sinh.
3. Kéo dài thời gian nghỉ chăm vợ sinh cho lao động nam lên 60 ngày
Một tin vui khác dành cho các ông bố là thời gian linh hoạt để nghỉ việc hưởng chế độ thai sản đã được nới rộng. Thay vì chỉ được nghỉ trong vòng 30 ngày đầu kể từ khi vợ sinh như trước đây, từ 01/7/2025, lao động nam có thể sắp xếp thời gian nghỉ trong vòng 60 ngày đầu.
Số ngày nghỉ cụ thể vẫn được giữ nguyên tùy theo hình thức sinh (5 ngày khi sinh thường, 7 ngày khi sinh mổ...), nhưng việc kéo dài khung thời gian cho phép các ông bố chủ động hơn trong việc chăm sóc vợ con vào những thời điểm cần thiết nhất.
4. Mở rộng quyền lợi cho mọi trường hợp phá thai và rủi ro thai nhi
Thể hiện tinh thần nhân văn sâu sắc, Điều 52 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định mọi trường hợp phá thai (bao gồm cả phá thai ngoài ý muốn hoặc bệnh lý) đều được hưởng chế độ thai sản. Thời gian nghỉ dao động từ 10 đến 50 ngày tùy theo tuần tuổi của thai nhi.
Đặc biệt, tại khoản 2 Điều 52, nếu thai từ đủ 22 tuần tuổi trở lên mà gặp rủi ro (sảy thai, thai chết lưu...), người mẹ vẫn được nghỉ đủ 06 tháng và người chồng vẫn được nghỉ chăm sóc như trường hợp sinh con bình thường.
5. Cách tính trợ cấp mới dựa trên mức tham chiếu
Từ ngày 01/7/2025, khái niệm "mức lương cơ sở" trong tính toán bảo hiểm sẽ dần được thay thế bằng "mức tham chiếu". Theo Điều 58 và Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2024:
- Trợ cấp một lần khi sinh con: Bằng 02 lần mức tham chiếu cho mỗi con.
- Mức hưởng dưỡng sức sau sinh: Bằng 30% mức tham chiếu/ngày.
Theo Điều 141, khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở (hiện là 2,34 triệu đồng theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP). Khi bãi bỏ lương cơ sở, mức tham chiếu sẽ được điều chỉnh để đảm bảo không thấp hơn mức cũ, bảo vệ quyền lợi tối đa cho người lao động.
Những thay đổi trên không chỉ là sự điều chỉnh về con số mà còn là minh chứng cho nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được bảo vệ bởi lưới an sinh xã hội vững chắc.