Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII đã chính thức khép lại với một khối lượng công việc lập pháp đồ sộ. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế theo tinh thần Hiến pháp 2013, việc thông qua 11 đạo luật mới không chỉ là bước tiến về mặt pháp lý mà còn mở ra những thay đổi căn bản, tác động trực tiếp đến mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội.
Bước ngoặt trong bảo vệ quyền lợi người lao động
Một trong những điểm sáng nhất của kỳ họp lần này là việc thông qua Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật riêng biệt điều chỉnh về vấn đề này, mở rộng đối tượng bảo vệ sang cả khu vực không có quan hệ lao động.
Điểm mới đáng chú ý nhất là quy định người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ được doanh nghiệp đóng Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp với mức đóng tối đa 1% quỹ tiền lương. Đặc biệt, pháp luật đã trao cho người lao động một "vũ khí" tự vệ quan trọng: Quyền từ chối làm việc khi thấy rõ nguy cơ xảy ra tai nạn lao động đe dọa nghiêm trọng tính mạng, sức khỏe mà vẫn được hưởng nguyên lương.
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho người bị tai nạn lao động cũng được cụ thể hóa. Doanh nghiệp sẽ hỗ trợ 50% học phí nhưng không quá 30 tháng lương cơ sở, giúp những người không may mắn có cơ hội tái hòa nhập thị trường lao động.
Nghĩa vụ quân sự: Tăng thời gian, mở rộng đối tượng
Với Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, thời hạn phục vụ tại ngũ của hạ sĩ quan, binh sĩ trong thời bình đã được thống nhất tăng lên 24 tháng (thay vì 18 tháng như trước đây). Sự thay đổi này nhằm đảm bảo thời gian huấn luyện chuyên sâu, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội.
Về độ tuổi, luật vẫn giữ khung từ 18 đến 25 tuổi. Tuy nhiên, đối với sinh viên đang theo học đại học, cao đẳng đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ, độ tuổi gọi nhập ngũ sẽ kéo dài đến hết 27 tuổi. Điều này đảm bảo sự công bằng và tận dụng nguồn nhân lực có trình độ cao cho quốc phòng. Ngoài ra, công dân nữ đủ 18 tuổi cũng có thể đăng ký nghĩa vụ quân sự nếu tự nguyện và quân đội có nhu cầu.
Minh bạch hóa Ngân sách và Kiểm toán nhà nước
Quản lý túi tiền quốc gia trở nên chặt chẽ hơn với Luật Ngân sách nhà nước 2015. Một quy định mang tính đột phá là việc khống chế mức dư nợ vay của Hà Nội và TP.HCM không quá 60% số thu ngân sách địa phương được hưởng. Các địa phương khác cũng có mức trần nợ vay từ 20-30% tùy năng lực thu chi.
Đồng hành cùng quản lý ngân sách là vai trò của Luật Kiểm toán nhà nước 2015. Báo cáo kiểm toán giờ đây bắt buộc phải công khai rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng và trang thông tin điện tử. Nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán Nhà nước cũng được điều chỉnh xuống còn 5 năm để phù hợp với nhiệm kỳ Quốc hội, tăng cường tính trách nhiệm và giám sát.
Đổi mới công tác bầu cử và tổ chức bộ máy nhà nước
Hướng tới cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ tới, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 đã đưa ra những quy định nhân văn hơn. Lần đầu tiên, người đang bị tạm giam, tạm giữ cũng được ghi tên vào danh sách cử tri để thực hiện quyền bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND cấp tỉnh.
Về tổ chức bộ máy, hai đạo luật nền tảng là Luật Tổ chức Chính phủ 2015 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 đã xác lập rõ ràng hơn chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan hành chính. Đáng chú ý là việc chấm dứt thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường, khẳng định vai trò giám sát của cơ quan dân cử tại địa phương.
Nhân đạo trong chăn nuôi và bảo vệ tài nguyên biển
Luật Thú y 2015 không chỉ tập trung vào phòng chống dịch bệnh mà còn đưa vào nguyên tắc đối xử nhân đạo với động vật, giảm thiểu đau đớn trong chăn nuôi và giết mổ. Những người làm công tác thú y theo yêu cầu của Nhà nước nếu gặp rủi ro lây bệnh hoặc tử vong sẽ được hưởng chính sách như thương binh, liệt sĩ.
Cuối cùng, việc thông qua Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 đã tạo hành lang pháp lý cho việc quản lý tổng hợp tài nguyên biển. Luật cho phép tổ chức, cá nhân nước ngoài nghiên cứu khoa học tại vùng biển Việt Nam dưới sự cấp phép và giám sát chặt chẽ của Bộ Tài nguyên và Môi trường, đồng thời thiết lập Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam từ ngày 01 đến 08/06 hàng năm.
Ngoài ra, Quốc hội cũng đã thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 2015, hoàn thiện hệ thống pháp luật về xây dựng văn bản và phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận.
Với 11 đạo luật mới này, hệ thống pháp luật Việt Nam đang dần hoàn thiện, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững và bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong giai đoạn mới.