Hệ thống tư pháp Việt Nam đang đứng trước một ngưỡng cửa cải cách quan trọng. Theo tinh thần của Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, từ ngày 01/7/2025, cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ có sự thay đổi diện mạo hoàn toàn thông qua việc hợp nhất và thành lập mới hàng loạt đơn vị.
Bước ngoặt lịch sử trong tổ chức hệ thống Tòa án
Việc sắp xếp lại các Tòa án nhân dân cấp tỉnh không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về tên gọi hay địa giới hành chính, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024. Sau khi hoàn tất quá trình sáp nhập, hệ thống sẽ vận hành với 34 Tòa án nhân dân cấp tỉnh, bao gồm 19 Tòa án nhân dân tỉnh và 04 Tòa án nhân dân thành phố trực thuộc trung ương được thành lập mới.
Danh sách chi tiết 19 Tòa án nhân dân tỉnh thành lập mới
Dưới đây là bảng tổng hợp các Tòa án nhân dân tỉnh được hình thành từ việc sáp nhập các đơn vị hiện hữu:
| STT | Tòa án mới thành lập | Các đơn vị sáp nhập |
| 1 | Tòa án nhân dân tỉnh Tuyên Quang | Tuyên Quang và Hà Giang |
| 2 | Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai | Lào Cai và Yên Bái |
| 3 | Tòa án nhân dân tỉnh Thái Nguyên | Thái Nguyên và Bắc Kạn |
| 4 | Tòa án nhân dân tỉnh Phú Thọ | Phú Thọ, Hòa Bình và Vĩnh Phúc |
| 5 | Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh | Bắc Ninh và Bắc Giang |
| 6 | Tòa án nhân dân tỉnh Hưng Yên | Hưng Yên và Thái Bình |
| 7 | Tòa án nhân dân tỉnh Ninh Bình | Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định |
| 8 | Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Trị | Quảng Trị và Quảng Bình |
| 9 | Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ngãi | Quảng Ngãi và Kon Tum |
| 10 | Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai | Gia Lai và Bình Định |
| 11 | Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa | Khánh Hòa và Ninh Thuận |
| 12 | Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng | Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận |
| 13 | Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk | Đắk Lắk và Phú Yên |
| 14 | Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai | Đồng Nai và Bình Phước |
| 15 | Tòa án nhân dân tỉnh Tây Ninh | Tây Ninh và Long An |
| 16 | Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Long | Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh |
| 17 | Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp | Đồng Tháp và Tiền Giang |
| 18 | Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau | Cà Mau và Bạc Liêu |
| 19 | Tòa án nhân dân tỉnh An Giang | An Giang và Kiên Giang |
04 Tòa án nhân dân thành phố được thành lập sau sáp nhập
Bên cạnh các khối tỉnh, 04 thành phố lớn cũng ghi nhận sự thay đổi quan trọng trong hệ thống Tòa án:
- Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng: Hợp nhất từ Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng và Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương.
- Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng: Hợp nhất từ Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng và Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam.
- Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh: Hợp nhất từ Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Tòa án nhân dân tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương.
- Tòa án nhân dân thành phố Cần Thơ: Hợp nhất từ Tòa án nhân dân thành phố Cần Thơ, Tòa án nhân dân tỉnh Hậu Giang và Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng.
Những địa phương giữ nguyên bộ máy tổ chức
Mặc dù có cuộc đại sáp nhập, vẫn có 11 đơn vị Tòa án nhân dân cấp tỉnh không thực hiện sắp xếp trong đợt này, bao gồm:
- 09 Tòa án nhân dân tỉnh: Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Lai Châu, Lạng Sơn, Nghệ An, Quảng Ninh, Thanh Hóa và Sơn La.
- 02 Tòa án nhân dân thành phố: Hà Nội và Huế.
Việc triển khai Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 được kỳ vọng sẽ tạo ra một hệ thống Tòa án chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng tốt hơn nhu cầu giải quyết tranh chấp và bảo vệ công lý của người dân trong giai đoạn mới.