Vụ bê bối của thương hiệu lụa Khaisilk đang trở thành tâm điểm của dư luận trong những ngày cuối tháng 10/2017. Từ một biểu tượng của sự sang trọng và niềm tự hào hàng Việt, Khaisilk bỗng chốc sụp đổ niềm tin khi bị phát hiện nhập hàng Trung Quốc nhưng lại gắn nhãn mác "Made in Vietnam". Sự việc không chỉ dừng lại ở câu chuyện đạo đức kinh doanh mà còn đặt ra những vấn đề pháp lý nghiêm trọng về hàng giả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Từ thương hiệu lụa "quốc bảo" đến bê bối nhãn mác chấn động
Sự việc bắt đầu khi một doanh nghiệp tại Hà Nội đặt mua 60 chiếc khăn lụa tại cửa hàng Khaisilk số 113 Hàng Gai. Khi nhận hàng, khách hàng bàng hoàng phát hiện một chiếc khăn vừa mang mác "Khaisilk - Made in Vietnam", vừa mang mác "Made in China". Kiểm tra kỹ 59 chiếc còn lại, dấu vết cắt mác tại viền khăn hiện rõ mồn một.
Đỉnh điểm của vụ việc là khi ông Hoàng Khải - Chủ tịch Tập đoàn Khaisilk - chính thức lên tiếng thừa nhận việc nhập hàng lụa từ Trung Quốc từ những năm 1990 đến nay, chiếm khoảng 50% hệ thống hàng tơ lụa của tập đoàn. Lời xin lỗi muộn màng này không thể xoa dịu được làn sóng phẫn nộ của người tiêu dùng, khi họ nhận ra mình đã bị lừa dối trong suốt hàng chục năm qua.
Hàng Trung Quốc gắn mác Việt Nam: Có phải là "hàng giả"?
Dưới góc độ pháp lý hiện hành (năm 2017), hành vi của Khaisilk có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng các quy định về nhãn hàng hóa và xuất xứ. Theo quy định tại điểm e khoản 8 Điều 3 Nghị định 185/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 124/2015/NĐ-CP), khái niệm hàng giả được định nghĩa rất rõ ràng:
"Hàng hóa có nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa ghi chỉ dẫn giả mạo về nguồn gốc hàng hóa, nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa..."
Như vậy, việc nhập khẩu khăn lụa từ Trung Quốc nhưng lại cắt mác gốc và thay thế bằng nhãn mác "Made in Vietnam" chính là hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả mạo về nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa.
Mức phạt hành chính đối với hành vi gian lận xuất xứ
Với hành vi buôn bán hàng giả mạo nhãn hàng hóa, doanh nghiệp có thể đối mặt với các mức phạt tiền không hề nhỏ. Căn cứ theo Điều 13 Nghị định 185/2013/NĐ-CP, mức phạt tiền được quy định dựa trên giá trị của hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật. Mức phạt có thể dao động từ 200.000 đồng đến 30 triệu đồng đối với cá nhân, và gấp đôi đối với tổ chức.
Bên cạnh hình thức phạt tiền, chủ thể vi phạm còn phải chịu các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả như:
- Tịch thu tang vật vi phạm;
- Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề từ 01 đến 03 tháng;
- Buộc tiêu hủy hàng giả hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm trên nhãn, bao bì hàng giả.
Khi nào hành vi gian lận thương mại bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Trong trường hợp hành vi có tính chất nghiêm trọng, quy mô lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, cơ quan chức năng có thể xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 1999 (văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm tháng 10/2017). Hai tội danh có khả năng bị xem xét bao gồm:
1. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 156): Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả có giá trị tương đương với số lượng của hàng thật có giá trị từ 30 triệu đồng trở lên hoặc dưới mức đó nhưng gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị phạt tù từ 06 tháng đến 15 năm.
2. Tội lừa dối khách hàng (Điều 162): Hành vi cân, đong, đo, đếm sai lệch hoặc dùng thủ đoạn gian dối khác gây thiệt hại cho khách hàng có thể bị phạt cảnh cáo, phạt tiền hoặc phạt tù đến 07 năm.
Bài học đắt giá về đạo đức kinh doanh
Vụ việc Khaisilk là một bài học đắt giá cho các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Việc xây dựng một thương hiệu mất hàng chục năm nhưng có thể sụp đổ chỉ trong một đêm nếu thiếu đi sự trung thực và tôn trọng pháp luật. Người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua sản phẩm mà còn mua niềm tin và giá trị văn hóa. Khi niềm tin bị phản bội, cái giá phải trả không chỉ là những bản án pháp lý mà còn là sự tẩy chay vĩnh viễn từ thị trường.
Hiện nay, Bộ Công Thương đã chỉ đạo các đơn vị liên quan như Cục Quản lý thị trường, Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng vào cuộc làm rõ. Kết quả xử lý cuối cùng sẽ là câu trả lời đanh thép cho những hành vi gian lận, bảo vệ uy tín cho hàng Việt trên trường quốc tế.