Trong nỗ lực tháo gỡ những nút thắt pháp lý cuối cùng để đưa Luật Đất đai 2024 đi vào cuộc sống một cách thực chất, Chính phủ và các Bộ ngành đang rốt ráo yêu cầu các địa phương khẩn trương hoàn thiện hạ tầng pháp lý cấp tỉnh. Trọng tâm của đợt cải cách này chính là việc ban hành bộ thủ tục hành chính mới, đảm bảo tính thống nhất và thông suốt trong mọi giao dịch đất đai của người dân và doanh nghiệp.
Nghị định 49/2026/NĐ-CP: "Chìa khóa" tháo gỡ vướng mắc thực thi Luật Đất đai
Ngày 31/01/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 49/2026/NĐ-CP. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị quyết 254/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý những khó khăn phát sinh trong quá trình chuyển tiếp và tổ chức thi hành luật mới.
Nghị định này không chỉ đơn thuần là văn bản hướng dẫn mà còn là công cụ để chuẩn hóa các quy trình hành chính vốn đang bị chồng chéo tại nhiều địa phương. Việc ban hành Nghị định 49 được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu, gây khó dễ cho người dân khi thực hiện các quyền về đất đai. Đặc biệt, các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và định giá đất cụ thể sẽ có hành lang rõ ràng hơn, giảm thiểu tranh chấp kéo dài.
Nhiệm vụ cấp bách của các địa phương: Không để xảy ra "khoảng trống" pháp lý
Ngay sau khi Nghị định có hiệu lực, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phát đi Công văn 1153/BNNMT-QLĐĐ ngày 03/02/2026. Văn bản này nhấn mạnh yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải khẩn trương ban hành quy định về trình tự, thủ tục hành chính về đất đai theo thẩm quyền được giao tại Điều 15 Nghị định 49/2026/NĐ-CP.
Việc chậm trễ trong ban hành bộ thủ tục hành chính cấp tỉnh có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng, đặc biệt là tạo ra "khoảng trống" pháp lý khiến các hồ sơ của người dân bị tồn đọng, gây bức xúc trong dư luận. Do đó, các địa phương cần tập trung nguồn lực, rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo bộ thủ tục mới vừa tuân thủ đúng quy định Trung ương, vừa phù hợp với đặc thù thực tiễn tại địa phương. Thực tế cho thấy, tại một số tỉnh thành lớn, áp lực về số lượng hồ sơ chuyển nhượng và cấp đổi giấy chứng nhận đang tăng vọt ngay trong những tháng đầu năm 2026.
Hướng dẫn tạm thời trong giai đoạn chuyển tiếp
Để đảm bảo các giao dịch đất đai không bị gián đoạn trong thời gian chờ ban hành bộ thủ tục mới, Cục Quản lý đất đai đã có hướng dẫn cụ thể. Theo đó, các Sở Nông nghiệp và Môi trường có thể tham mưu cho UBND cấp tỉnh tiếp tục áp dụng danh mục thủ tục hành chính đã được công bố tại các Quyết định trước đây của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bao gồm:
- Quyết định số 2304/QĐ-BNNMT ngày 23/6/2025.
- Quyết định số 3380/QĐ-BNNMT ngày 25/8/2025.
Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế. Các địa phương cần phải chủ động báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý ngay các vướng mắc phát sinh, bảo đảm việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân luôn được thông suốt và minh bạch. Các chuyên gia pháp lý nhận định rằng, sự chủ động của chính quyền địa phương trong việc số hóa quy trình và công khai thông tin quy hoạch sẽ là yếu tố then chốt để đẩy nhanh tiến độ này.
Lời khuyên cho người dân và doanh nghiệp
Trong giai đoạn này, người dân và doanh nghiệp khi thực hiện các thủ tục về đất đai cần chủ động cập nhật thông tin từ cổng dịch vụ công của địa phương. Việc nắm vững các quy định mới tại Nghị định 49/2026/NĐ-CP sẽ giúp chủ thể bảo vệ được quyền lợi hợp pháp của mình, đồng thời giám sát được quá trình thực thi công vụ của các cơ quan nhà nước. Nếu gặp vướng mắc, người dân nên yêu cầu cán bộ tiếp nhận hồ sơ giải thích rõ căn cứ pháp lý dựa trên các văn bản mới nhất để tránh bị gây phiền hà không đáng có.