Tháng 5 năm 2018, ngành giáo dục Việt Nam đón nhận một thông tin quan trọng khi Thủ tướng Chính phủ chính thức ký ban hành Quyết định 522/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018 - 2025". Đây được xem là "cú hích" cần thiết để thay đổi tư duy chọn nghề, chọn trường vốn đã ăn sâu vào tâm lý của nhiều thế hệ phụ huynh và học sinh.
Mục tiêu tham vọng: Xóa bỏ định kiến "chỉ có đại học mới thành công"
Theo quy định tại Điều 1 Quyết định 522/QĐ-TTg, Đề án đặt ra những con số cụ thể nhằm chuyển biến mạnh mẽ công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT). Cụ thể, mục tiêu đến năm 2020 và 2025 được xác định rõ ràng:
"Phấn đấu ít nhất 30% học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở tiếp tục học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo trình độ sơ cấp, trung cấp vào năm 2020 và nâng lên ít nhất 40% vào năm 2025."
Đối với bậc THPT, Đề án cũng kỳ vọng đến năm 2025 sẽ có ít nhất 45% học sinh tốt nghiệp tiếp tục học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo trình độ cao đẳng. Những con số này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc cân đối lại cơ cấu nguồn nhân lực, tránh tình trạng "thừa thầy thiếu thợ" đang diễn ra trong thực tế thị trường lao động hiện nay.
Những giải pháp "xương sống" để thay đổi chất lượng hướng nghiệp
Để đạt được những mục tiêu trên, khoản 2 Điều 1 Quyết định 522/QĐ-TTg đã vạch ra 7 nhóm nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu. Trong đó, việc nâng cao nhận thức và đổi mới nội dung giáo dục hướng nghiệp được đặt lên hàng đầu.
- Đổi mới nội dung dạy học: Chương trình giáo dục phổ thông sẽ được tinh giản, hiện đại hóa và thiết thực hơn. Đặc biệt, nội dung giáo dục hướng nghiệp sẽ được tích hợp trong các môn học và hoạt động giáo dục theo định hướng STEM (Khoa học - Công nghệ - Kỹ thuật - Toán học), phù hợp với xu hướng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4.
- Phát triển đội ngũ giáo viên: Xây dựng đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm làm nhiệm vụ tư vấn hướng nghiệp có chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng. Đồng thời, thu hút các nhà khoa học, doanh nhân tham gia vào quá trình tư vấn cho học sinh.
- Tăng cường cơ sở vật chất: Hỗ trợ các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp cấp huyện tăng cường thiết bị dạy học phục vụ giáo dục hướng nghiệp.
Sự gắn kết chặt chẽ giữa Nhà trường và Doanh nghiệp
Một điểm mới đáng chú ý trong Đề án 522 là việc nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp. Không còn là sự tách rời giữa đào tạo và sử dụng, Đề án khuyến khích các doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào việc xây dựng chương trình, tài liệu và đánh giá kết quả giáo dục hướng nghiệp. Điều này đảm bảo rằng những gì học sinh được học trong nhà trường sẽ sát với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Bên cạnh đó, các cơ chế chính sách cũng sẽ được hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh học liên thông giữa các trình độ đào tạo. Học sinh sau khi tốt nghiệp THCS đi học nghề sẽ nhận được các chính sách hỗ trợ kinh phí, đặc biệt là đối với học sinh dân tộc thiểu số, học sinh nghèo và các đối tượng chính sách.
Lộ trình thực hiện và kỳ vọng thực tế
Lộ trình thực hiện Đề án được chia làm hai giai đoạn chính: từ năm 2018 đến 2020 và từ năm 2020 đến 2025. Trong giai đoạn đầu, trọng tâm sẽ là rà soát thực trạng, ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật và thí điểm các mô hình hướng nghiệp tiên tiến tại một số địa phương đại diện cho các vùng kinh tế.
Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đến các cấp chính quyền địa phương, Đề án 522 được kỳ vọng sẽ tạo ra một thế hệ trẻ Việt Nam năng động, có tay nghề cao và quan trọng nhất là chọn được con đường nghề nghiệp phù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu của xã hội.
Việc phê duyệt Đề án vào thời điểm tháng 5/2018 không chỉ là một quyết định hành chính mà còn là một lời khẳng định về tầm nhìn chiến lược trong việc phát triển nguồn nhân lực quốc gia, hướng tới sự bền vững và hội nhập quốc tế sâu rộng.