Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc các cặp đôi nam nữ (một bên là công dân Việt Nam, một bên là người nước ngoài) chung sống và có con chung nhưng chưa thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn không còn là hiếm gặp. Một trong những vấn đề pháp lý quan trọng nhất mà các bậc phụ huynh quan tâm chính là: Liệu con sinh ra trong trường hợp này có được mang quốc tịch nước ngoài của cha hoặc mẹ hay không?
Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành tính đến tháng 06/2018 để giải đáp thắc mắc này.
1. Quy định về quốc tịch của trẻ em có yếu tố nước ngoài
Theo quy định tại khoản 2 Điều 16 Luật Quốc tịch Việt Nam (văn bản hợp nhất năm 2014), quốc tịch của trẻ em khi có cha hoặc mẹ là người nước ngoài được xác định như sau:
"Trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài thì có quốc tịch Việt Nam, nếu có sự thỏa thuận bằng văn bản của cha mẹ vào thời điểm đăng ký khai sinh cho con. Trường hợp trẻ em được sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thỏa thuận được việc lựa chọn quốc tịch cho con thì trẻ em đó có quốc tịch Việt Nam."
Như vậy, về nguyên tắc, pháp luật Việt Nam tôn trọng quyền thỏa thuận của cha mẹ. Trẻ em hoàn toàn có thể mang quốc tịch nước ngoài nếu cha mẹ có văn bản thỏa thuận thống nhất về việc này tại thời điểm đăng ký khai sinh.
2. Điều kiện để con mang quốc tịch nước ngoài khi bố mẹ chưa kết hôn
Mặc dù pháp luật cho phép lựa chọn quốc tịch, nhưng đối với trường hợp bố mẹ chưa đăng ký kết hôn, việc xác định quan hệ cha, mẹ, con là bước tiên quyết để thực hiện quyền thỏa thuận này. Cụ thể:
- Xác định quan hệ cha con: Do không có giấy chứng nhận kết hôn, người cha nước ngoài phải thực hiện thủ tục nhận con để xác lập quan hệ pháp lý.
- Văn bản thỏa thuận quốc tịch: Theo khoản 1 Điều 36 Luật Hộ tịch 2014, nếu chọn quốc tịch nước ngoài cho con thì văn bản thỏa thuận phải có xác nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước ngoài mà người đó là công dân.
3. Thủ tục kết hợp đăng ký khai sinh và nhận cha, mẹ, con
Để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, Điều 12 Thông tư 15/2015/TT-BTP hướng dẫn thủ tục kết hợp như sau:
Khi đăng ký khai sinh cho trẻ em mà có người yêu cầu đăng ký nhận con thì cơ quan đăng ký hộ tịch kết hợp giải quyết thủ tục đăng ký khai sinh và thủ tục đăng ký nhận con.
Hồ sơ cần chuẩn bị:
- Tờ khai: Tờ khai đăng ký khai sinh và Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con (theo mẫu quy định).
- Giấy chứng sinh: Hoặc văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì phải có giấy cam đoan về việc sinh.
- Chứng cứ chứng minh quan hệ cha con: Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định hoặc cơ quan khác có thẩm quyền xác nhận quan hệ cha con (như kết quả xét nghiệm ADN). Trường hợp không có chứng cứ nêu trên thì phải có văn bản cam đoan của các bên về quan hệ cha, mẹ, con và có ít nhất 02 người làm chứng.
- Văn bản thỏa thuận quốc tịch: Có xác nhận của cơ quan thẩm quyền nước ngoài về việc đồng ý để trẻ mang quốc tịch nước đó.
4. Thẩm quyền và thời hạn giải quyết
Theo quy định của Luật Hộ tịch 2014, thẩm quyền giải quyết việc đăng ký khai sinh có yếu tố nước ngoài thuộc về Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cư trú của người cha hoặc người mẹ là công dân Việt Nam.
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, nếu thấy việc nhận cha, mẹ, con là đúng và không có tranh chấp, công chức tư pháp - hộ tịch ghi vào Sổ hộ tịch, cùng người đăng ký ký vào Sổ hộ tịch. Chủ tịch UBND cấp huyện cấp trích lục đăng ký nhận cha, mẹ, con và Giấy khai sinh cho người đi đăng ký.
Kết luận: Như vậy, dù chưa đăng ký kết hôn, con bạn vẫn hoàn toàn có thể mang quốc tịch nước ngoài nếu thực hiện đúng các thủ tục nhận cha con và có văn bản thỏa thuận quốc tịch theo quy định. Việc nắm rõ các quy định tại Luật Hộ tịch 2014 và Thông tư 15/2015/TT-BTP sẽ giúp quá trình thực hiện diễn ra thuận lợi, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho trẻ em.