Việc sở hữu quốc tịch Việt Nam không chỉ là quyền lợi mà còn đi kèm với trách nhiệm tuân thủ pháp luật nghiêm ngặt ngay từ khâu làm hồ sơ. Tuy nhiên, thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp cố tình làm giả giấy tờ hoặc khai báo sai sự thật nhằm mục đích trục lợi hoặc che giấu lý lịch. Để siết chặt quản lý, Nghị định 191/2025/NĐ-CP đã đưa ra những quy định cụ thể về các hành vi bị nghiêm cấm và hình thức xử lý nghiêm khắc đối với các sai phạm này.
Những hành vi "đại kỵ" trong thủ tục quốc tịch
Theo quy định tại khoản 1 Điều 10 Nghị định 191/2025/NĐ-CP, các cá nhân và tổ chức tuyệt đối không được thực hiện các hành vi sau đây:
- Sử dụng giấy tờ giả: Dùng các loại giấy tờ bị sửa chữa, tẩy xóa hoặc làm giả hoàn toàn nhằm làm sai lệch nội dung hồ sơ.
- Gian dối trong khai báo: Cố tình cung cấp thông tin không trung thực, cam đoan sai sự thật trong các thủ tục xin nhập, xin trở lại hoặc xin thôi quốc tịch Việt Nam.
- Sử dụng giấy tờ hết giá trị: Dùng các loại giấy tờ không còn giá trị pháp lý để chứng minh vẫn đang giữ quốc tịch Việt Nam.
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn: Cấp giấy tờ quốc tịch trái quy định hoặc xác nhận sai sự thật về các điều kiện hưởng quốc tịch.
- Xâm hại an ninh quốc gia: Lợi dụng việc giữ quốc tịch nước ngoài để thực hiện các hành vi phương hại đến an ninh, lợi ích quốc gia và quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân tại Việt Nam.
Cái giá phải trả cho sự gian dối: Từ phạt hành chính đến án hình sự
Pháp luật Việt Nam không khoan nhượng đối với các hành vi trục lợi quốc tịch. Căn cứ theo khoản 2 và khoản 3 Điều 10 Nghị định 191/2025/NĐ-CP, các trường hợp vi phạm sẽ phải đối mặt với những hệ lụy pháp lý nặng nề:
"Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi gian dối có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự."
Bên cạnh các hình phạt về tiền hoặc tù túng, người vi phạm còn phải chịu các biện pháp ngăn chặn và khắc phục hậu quả tức thì:
- Vô hiệu hóa giấy tờ: Toàn bộ giấy tờ liên quan đến việc xin quốc tịch sẽ không còn giá trị pháp lý, bị thu hồi hoặc hủy bỏ ngay lập tức.
- Hủy bỏ tư cách công dân: Đây là hình phạt nặng nề nhất. Nếu một người đã được nhập hoặc trở lại quốc tịch Việt Nam nhưng sau đó bị phát hiện có hành vi gian dối (như dùng bằng cấp giả, khai gian lý lịch tư pháp...), Bộ Tư pháp sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ để trình Chủ tịch nước ra quyết định hủy bỏ Quyết định cho nhập/trở lại quốc tịch theo quy định tại Điều 25 Nghị định 191/2025/NĐ-CP.
Trách nhiệm phối hợp của các cơ quan chức năng
Để đảm bảo tính minh bạch, hệ thống cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đều có trách nhiệm chặt chẽ trong việc kiểm tra, đối soát thông tin. Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và các Sở Tư pháp sẽ phối hợp xác minh kỹ lưỡng từng chi tiết trong hồ sơ trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc phát hiện sai phạm có thể diễn ra ở bất kỳ giai đoạn nào, kể cả sau khi cá nhân đã sinh sống ổn định với tư cách công dân Việt Nam nhiều năm.
Lời khuyên cho những người đang thực hiện thủ tục quốc tịch là hãy luôn trung thực và tuân thủ đúng hướng dẫn của cơ quan chức năng. Mọi sự gian dối, dù tinh vi đến đâu, sớm muộn cũng sẽ bị ánh sáng pháp luật soi rọi, dẫn đến những hậu quả không thể cứu vãn cho bản thân và gia đình.