Việc sắp xếp, điều chỉnh địa giới hành chính là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, một vấn đề pháp lý quan trọng phát sinh là số phận của các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) do chính quyền địa phương cũ ban hành sẽ ra sao? Để giải quyết triệt để vướng mắc này, Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2025 (số 87/2025/QH15) đã đưa ra những quy định cụ thể, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
Quản lý hành chính nhà nước và hiệu lực văn bản pháp luật (ảnh minh họa)
Căn cứ pháp lý mới về hiệu lực văn bản theo không gian
Theo quy định tại khoản 20 Điều 1 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2025, nội dung về hiệu lực của văn bản trong trường hợp thay đổi địa giới hành chính đã được làm rõ. Quy định này sửa đổi khoản 2 Điều 54 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, phân tách thành 4 kịch bản xử lý cụ thể đối với văn bản của HĐND và UBND các cấp.
1. Kịch bản chia đơn vị hành chính
Trong trường hợp một đơn vị hành chính được chia thành nhiều đơn vị hành chính mới cùng cấp, câu hỏi đặt ra là người dân tại các đơn vị mới sẽ áp dụng luật lệ nào? Pháp luật quy định:
Văn bản của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND của đơn vị hành chính bị chia tiếp tục có hiệu lực đối với các đơn vị hành chính mới cho đến khi HĐND, UBND, Chủ tịch UBND của đơn vị mới có quyết định khác.
Điều này đảm bảo tính liên tục của pháp luật, tránh tình trạng "khoảng trống pháp lý" ngay sau khi chia tách.
2. Kịch bản nhập các đơn vị hành chính
Ngược lại với chia tách, khi nhiều đơn vị hành chính được nhập thành một đơn vị hành chính mới cùng cấp, phạm vi áp dụng văn bản sẽ được mở rộng:
Văn bản của các đơn vị hành chính được nhập tiếp tục có hiệu lực trong phạm vi toàn đơn vị hành chính mới cho đến khi có văn bản mới hoặc quyết định áp dụng hoặc bãi bỏ văn bản cũ.
Các văn bản pháp lý cần được rà soát kỹ lưỡng khi thay đổi địa giới hành chính (ảnh minh họa)
3. Điều chỉnh một phần địa giới hành chính
Đây là trường hợp thường gặp khi mở rộng không gian đô thị. Nếu một phần địa giới hành chính được điều chỉnh về đơn vị khác, nguyên tắc áp dụng sẽ tuân theo đơn vị tiếp nhận:
- Văn bản quy phạm pháp luật của đơn vị hành chính được mở rộng địa giới sẽ có hiệu lực đối với cả phần địa giới mới được điều chỉnh về.
- Người dân và doanh nghiệp tại phần địa giới được điều chỉnh cần cập nhật các quy định mới của đơn vị hành chính chủ quản mới.
4. Các trường hợp thay đổi khác
Đối với các tình huống không thuộc ba trường hợp nêu trên, Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 quy định văn bản đang có hiệu lực trong phạm vi địa giới cũ vẫn tiếp tục có hiệu lực, trừ khi đã bị sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ bởi văn bản mới.
Yêu cầu minh bạch về phạm vi không gian
Một điểm mới đáng chú ý là Luật yêu cầu các cơ quan ban hành phải quy định rõ phạm vi hiệu lực về không gian ngay tại chính văn bản đó. Điều này giúp người dân dễ dàng tra cứu và thực hiện, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp pháp lý phát sinh do hiểu sai phạm vi áp dụng.
Việc quy định chi tiết các trường hợp xử lý hiệu lực văn bản tại Luật số 87/2025/QH15 là bước tiến quan trọng so với quy định chung chung trước đây tại khoản 2 Điều 54 Luật số 64/2025/QH15, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho công tác sắp xếp đơn vị hành chính trong giai đoạn tới.