Trong đời sống hàng ngày, việc tiền giấy hay tiền polymer bị rách, cũ nát hoặc hư hỏng do sơ suất là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ quy định về việc đổi tiền mới để tránh thiệt hại về tài sản. Dựa trên bối cảnh pháp luật năm 2018, việc thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông được thực hiện nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể.
Căn cứ pháp lý về tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông
Mọi hoạt động thu, đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông tại Việt Nam thời điểm này được điều chỉnh bởi Thông tư 25/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Theo đó, tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông là các loại tiền giấy (tiền cotton và tiền polymer), tiền kim loại do Ngân hàng Nhà nước phát hành, đang lưu hành nhưng bị rách nát, hư hỏng hoặc biến dạng.
Người dân thực hiện thủ tục đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông tại ngân hàng (ảnh minh họa)
Phân loại các nhóm tiền hư hỏng theo quy định
Tại Điều 4 Thông tư 25/2013/TT-NHNN, tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông được chia thành 3 nhóm chính:
1. Tiền rách nát, hư hỏng do quá trình lưu thông (nhóm nguyên nhân khách quan)
- Tiền giấy: Bị thay đổi màu sắc, mờ nhạt hình ảnh hoa văn, chữ, số; nhàu, nát, nhòe, bẩn, cũ; rách rời hay liền mảnh được can dán lại nhưng còn nguyên tờ tiền.
- Tiền kim loại: Bị mòn, han gỉ, hư hỏng một phần hoặc toàn bộ hình ảnh, hoa văn, chữ, số và lớp mạ trên đồng tiền.
2. Tiền rách nát, hư hỏng do quá trình bảo quản (nhóm nguyên nhân chủ quan)
- Tiền giấy: Bị thủng lỗ, rách mất một phần; tiền được can dán; cháy hoặc biến dạng do tiếp xúc với nguồn nhiệt cao; giấy in, màu sắc bị biến đổi do tác động của hóa chất; viết, vẽ, tẩy xóa; đồng tiền bị mục hoặc biến dạng bởi các lý do khác nhưng không do hành vi hủy hoại.
- Tiền kim loại: Bị cong, vênh, thay đổi định dạng, hình ảnh thiết kế do tác động của ngoại lực hoặc nhiệt độ cao; bị ăn mòn do tiếp xúc với hóa chất.
3. Tiền bị lỗi kỹ thuật do quá trình in, đúc của nhà sản xuất
Đây là trường hợp hiếm gặp nhưng vẫn được pháp luật bảo vệ, bao gồm các lỗi như giấy in bị gấp nếp làm mất hình ảnh hoặc mất màu in, lấm bẩn mực in và các lỗi khác trong khâu sản xuất.
Các dạng tiền polymer và tiền giấy bị hư hỏng phổ biến trong đời sống (ảnh minh họa)
Điều kiện và thủ tục thu đổi tiền mới
Tùy vào nhóm nguyên nhân hư hỏng mà quy định về việc thu đổi sẽ khác nhau. Người dân cần lưu ý các mốc diện tích quan trọng để không bị từ chối đổi tiền.
Trường hợp thu đổi không hạn chế và không cần thủ tục
Đối với tiền hư hỏng do quá trình lưu thông hoặc lỗi kỹ thuật của nhà sản xuất, khách hàng chỉ cần mang tiền đến Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước hoặc các đơn vị thu đổi (ngân hàng thương mại). Các đơn vị này có trách nhiệm thực hiện thu, đổi ngay cho khách hàng có nhu cầu, không hạn chế số lượng và không yêu cầu thủ tục giấy tờ.
Trường hợp thu đổi có điều kiện (Tiền hư hỏng do bảo quản)
Theo Điều 6 Thông tư 25/2013/TT-NHNN, đối với tiền hư hỏng do bảo quản, ngân hàng sẽ xét đổi nếu đáp ứng các điều kiện sau:
"a) Tiền rách nát, hư hỏng không phải do hành vi hủy hoại; b) Trường hợp tờ tiền bị cháy, thủng, rách mất một phần thì diện tích còn lại phải bằng hoặc lớn hơn 60% so với diện tích tờ tiền cùng loại; nếu được can dán thì phải có diện tích tối thiểu bằng 90% so với diện tích tờ tiền cùng loại và đảm bảo nguyên gốc, nguyên bố cục một tờ tiền... c) Đối với tiền polymer bị cháy hoặc biến dạng co nhỏ lại do tiếp xúc với nguồn nhiệt cao, thì diện tích còn lại tối thiểu phải bằng 30% so với diện tích tờ tiền cùng loại và còn giữ nguyên bố cục một tờ tiền..."
Nếu không đủ điều kiện đổi, đơn vị thu đổi sẽ trả lại cho khách hàng và thông báo lý do. Trong trường hợp các tờ tiền chưa xác định được điều kiện đổi và cần giám định, khách hàng phải có đơn đề nghị đổi tiền theo mẫu quy định.
Lời khuyên cho người dân
Để đảm bảo giá trị đồng tiền, người dân nên có ý thức bảo quản tiền cẩn thận, tránh để tiền tiếp xúc với hóa chất, nguồn nhiệt cao hoặc môi trường ẩm ướt dễ gây mục nát. Khi phát hiện tiền bị hư hỏng, hãy sớm mang đến các chi nhánh ngân hàng gần nhất để được tư vấn và hỗ trợ thu đổi theo đúng quy định của pháp luật.