Kể từ khi chính thức có hiệu lực vào ngày 01/01/2015, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam. Với 133 Điều, văn bản này không chỉ kế thừa những giá trị tốt đẹp mà còn bổ sung nhiều quy định mang tính đột phá, phù hợp với sự vận động của xã hội hiện đại.
Tính đến thời điểm năm 2018, sau hơn 3 năm triển khai, những quy định này đã đi sâu vào đời sống, giải quyết hàng loạt vướng mắc pháp lý phức tạp. Dưới đây là 10 điểm mới quan trọng nhất mà mọi cặp vợ chồng cần nắm vững để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
1. Công việc nội trợ được coi là lao động có thu nhập
Đây là một trong những quy định nhân văn nhất của luật mới. Trước đây, người vợ hoặc chồng ở nhà làm nội trợ thường bị coi là "người phụ thuộc" và gặp nhiều bất lợi khi chia tài sản. Tuy nhiên, tại khoản 1 Điều 59 đã khẳng định công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung bao gồm cả lao động nội trợ.
"Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi là lao động có thu nhập."
Quy định này đảm bảo rằng khi ly hôn, người ở hậu phương vẫn được hưởng thành quả xứng đáng với công sức chăm sóc gia đình của mình.
2. Không cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính
Luật mới đã bãi bỏ quy định cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính. Đây là bước tiến lớn về tư duy lập pháp, thể hiện sự tôn trọng quyền con người. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tại khoản 2 Điều 8, Nhà nước vẫn chưa thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính. Điều này đồng nghĩa với việc họ có thể chung sống nhưng không được cấp Giấy chứng nhận kết hôn và không phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ chồng theo luật định.
3. Cho phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo
Lần đầu tiên, pháp luật Việt Nam cho phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, mở ra hy vọng cho các cặp vợ chồng hiếm muộn. Quy định này được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 10/2015/NĐ-CP và được sửa đổi bởi Nghị định 98/2016/NĐ-CP.
Việc mang thai hộ phải tuân thủ các điều kiện khắt khe về y tế và pháp lý để tránh biến tướng thành đẻ thuê vì mục đích thương mại.
4. Con sinh ra trong vòng 300 ngày sau ly hôn vẫn là con chung
Theo khoản 1 Điều 88, con sinh ra trong thời hạn 300 ngày kể từ thời điểm chấm dứt hôn nhân được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em, đảm bảo trẻ có cha mẹ hợp pháp ngay từ khi chào đời.
5. Nâng độ tuổi kết hôn đối với nữ
Để thống nhất với các bộ luật khác, tuổi kết hôn hiện nay được quy định là: Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, Nữ từ đủ 18 tuổi trở lên. Việc thay đổi từ "bước sang tuổi" thành "từ đủ tuổi" giúp đảm bảo sự chín chắn về tâm sinh lý và năng lực hành vi dân sự của các bên khi bước vào đời sống hôn nhân.
6. Áp dụng tập quán trong hôn nhân và gia đình
Tại Điều 7, luật cho phép áp dụng tập quán tốt đẹp của các dân tộc nếu pháp luật không quy định và các bên không có thỏa thuận. Điều này thể hiện sự tôn trọng bản sắc văn hóa vùng miền, được hướng dẫn cụ thể tại Nghị định 126/2014/NĐ-CP.
7. Quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn
Luật ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc có thỏa thuận khác. Đây là quy định dựa trên lợi ích tốt nhất của trẻ nhỏ cần sự chăm sóc đặc biệt từ người mẹ.
8. Mở rộng đối tượng có quyền yêu cầu ly hôn
Thay vì chỉ vợ hoặc chồng, hiện nay cha, mẹ hoặc người thân thích khác cũng có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn nếu một bên vợ, chồng bị bệnh tâm thần, không làm chủ được hành vi và là nạn nhân của bạo lực gia đình theo quy định tại khoản 2 Điều 51.
9. Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận
Vợ chồng có quyền lập văn bản thỏa thuận về chế độ tài sản trước khi kết hôn. Văn bản này phải được công chứng hoặc chứng thực. Quy định này giúp các cặp đôi chủ động trong việc quản lý tài sản riêng và tài sản chung, giảm thiểu tranh chấp sau này.
10. Lắng nghe nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi
Khi giải quyết tranh chấp về nuôi con, nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của con. Quy định này (giảm từ 09 tuổi xuống 07 tuổi) cho thấy sự tôn trọng quyền trẻ em và sự phát triển nhận thức sớm của trẻ em trong xã hội hiện đại, được hướng dẫn bởi Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP.
Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp quý khách hàng có cái nhìn tổng quan và chính xác nhất về các quy định của pháp luật hôn nhân gia đình hiện hành.