Việc quảng cáo bằng poster hay màn hình LCD trong thang máy nhà chung cư đã trở thành một hình thức truyền thông cực kỳ phổ biến tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, đằng sau những khung hình rực rỡ đó là những tranh chấp âm ỉ về quyền sở hữu, công năng sử dụng và việc phân chia lợi nhuận. Liệu pháp luật hiện hành có thực sự cho phép biến không gian vận chuyển chung thành nơi kinh doanh quảng cáo?
Thang máy là tài sản chung hay riêng?
Để trả lời câu hỏi về tính hợp pháp của hoạt động quảng cáo, trước hết cần xác định rõ tư cách pháp lý của thang máy. Theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 100 Luật Nhà ở 2014, hệ thống thang máy được xác định là thiết bị thuộc phần sở hữu chung của nhà chung cư. Điều này đồng nghĩa với việc mọi quyết định liên quan đến việc khai thác, sử dụng thang máy không thuộc về riêng cá nhân hay tổ chức nào, kể cả chủ đầu tư sau khi đã bàn giao.
Về mặt công năng, thang máy được thiết kế và lắp đặt với mục đích duy nhất là vận chuyển người và hàng hóa. Việc lắp đặt thêm các thiết bị quảng cáo, về lý thuyết, có thể coi là sử dụng sai mục đích ban đầu. Đặc biệt, khoản 6 Điều 6 Luật Nhà ở 2014 nghiêm cấm hành vi sử dụng phần diện tích và các thiết bị thuộc sở hữu chung vào mục đích sử dụng riêng. Do đó, nếu một đơn vị tự ý lắp đặt biển quảng cáo mà chưa được sự đồng ý của cộng đồng cư dân thì đó là hành vi vi phạm pháp luật rõ ràng.
Quy trình thông qua việc quảng cáo trong thang máy
Mặc dù có những hạn chế về công năng, nhưng pháp luật vẫn mở ra cơ hội để cư dân khai thác giá trị kinh tế từ phần sở hữu chung này. Theo Điều 102 Luật Nhà ở 2014, Hội nghị nhà chung cư là cơ quan có thẩm quyền cao nhất để quyết định các vấn đề quan trọng của tòa nhà.
Tùy vào mô hình sở hữu mà quy trình quyết định sẽ khác nhau:
- Đối với chung cư có nhiều chủ sở hữu: Việc có cho phép quảng cáo hay không phải được đưa ra bàn bạc và biểu quyết tại Hội nghị nhà chung cư theo quy định tại khoản 3 Điều 102 Luật Nhà ở 2014. Chỉ khi đa số cư dân đồng ý, Ban quản trị mới được phép ký kết hợp đồng với các đơn vị quảng cáo.
- Đối với chung cư thuộc sở hữu của một chủ đầu tư (nhà ở cho thuê): Chủ sở hữu có quyền tự quyết định việc kinh doanh quảng cáo nhưng vẫn phải đảm bảo các quy định về an toàn và trật tự theo khoản 4 Điều 102 Luật Nhà ở 2014.
Nguồn thu từ quảng cáo thang máy sẽ đi về đâu?
Đây là vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất tại các tòa nhà chung cư hiện nay. Vì thang máy là tài sản chung, nên nguồn thu từ việc cho thuê vị trí quảng cáo phải được nộp vào quỹ bảo trì hoặc sử dụng cho các mục đích chung của cộng đồng cư dân. Chủ đầu tư hoặc Ban quản lý không có quyền tự ý chiếm hữu nguồn lợi này làm của riêng.
Bên cạnh đó, hoạt động quảng cáo này còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Quảng cáo 2012. Cụ thể, nội dung quảng cáo không được trái với thuần phong mỹ tục, không gây tiếng ồn quá mức ảnh hưởng đến không gian yên tĩnh của cư dân và phải đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy cho hệ thống điện của thang máy.
Điều 100. Phần sở hữu riêng và phần sở hữu chung của nhà chung cư ... 2. Phần sở hữu chung của nhà chung cư bao gồm: ... b) Hệ thống hạ tầng kỹ thuật bên ngoài nhưng được kết nối với nhà chung cư đó, trừ hệ thống hạ tầng kỹ thuật sử dụng vào mục đích công cộng hoặc thuộc diện phải bàn giao cho Nhà nước theo nội dung dự án đã được phê duyệt; c) Các thiết bị dùng chung cho nhà chung cư, bao gồm thang máy, máy bơm nước, máy phát điện, hệ thống hạ tầng kỹ thuật cấp điện, cấp nước, cấp ga, cấp thông tin liên lạc, phát thanh, truyền hình, thoát nước, bể phốt, thu gom rác thải, hệ thống phòng cháy, chữa cháy và các thiết bị khác dùng chung cho nhà chung cư; ...
Lời khuyên cho cư dân và Ban quản trị
Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp, cư dân cần chủ động giám sát các hoạt động kinh doanh trong tòa nhà. Nếu phát hiện có màn hình quảng cáo trong thang máy mà chưa thông qua Hội nghị nhà chung cư, cư dân có quyền yêu cầu Ban quản trị giải trình về hợp đồng và nguồn thu. Việc minh bạch hóa các khoản thu từ quảng cáo không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng phí quản lý mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng văn minh, thượng tôn pháp luật.
Tóm lại, quảng cáo trong thang máy là ĐƯỢC PHÉP nhưng phải dựa trên sự đồng thuận của chủ sở hữu chung và tuân thủ đầy đủ các thủ tục pháp lý về quản lý nhà ở và quảng cáo.