Nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân phục vụ trong Quân đội nhân dân. Tuy nhiên, để đảm bảo tính nhân văn và phù hợp với điều kiện thực tế của từng gia đình cũng như sức khỏe của công dân, pháp luật đã quy định cụ thể các trường hợp được tạm hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ. Đặc biệt, với đợt tuyển quân năm 2025, các quy định về tiêu chuẩn sức khỏe đã có những thay đổi quan trọng mà công dân cần lưu ý.
1. Các trường hợp được miễn nghĩa vụ quân sự
Miễn nghĩa vụ quân sự là trường hợp công dân không phải thực hiện nghĩa vụ phục vụ tại ngũ trong bất kỳ thời điểm nào do thuộc diện đối tượng đặc biệt theo quy định tại Luật Nghĩa vụ quân sự 2015.
1.1 Không đáp ứng tiêu chuẩn gọi nhập ngũ
Theo quy định tại Điều 31 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 và hướng dẫn tại Thông tư 148/2018/TT-BQP, công dân chỉ được gọi nhập ngũ khi đáp ứng đủ 04 tiêu chuẩn: Lý lịch rõ ràng; Chấp hành nghiêm chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật; Đủ sức khỏe; và Trình độ văn hóa phù hợp.
- Về sức khỏe: Phải đạt sức khỏe loại 1, 2, 3 theo quy định tại Thông tư 105/2023/TT-BQP. Đáng chú ý, từ năm 2024, tiêu chuẩn về mắt đã có sự điều chỉnh, công dân có sức khỏe loại 3 nhưng bị cận thị từ 1,5 diop trở lên vẫn có thể thuộc diện không gọi nhập ngũ tùy theo phân loại cụ thể.
- Về văn hóa: Tuyển chọn công dân có trình độ văn hóa lớp 8 trở lên. Những địa phương khó khăn có thể tuyển chọn trình độ lớp 7.
1.2 Đối tượng miễn đăng ký nghĩa vụ quân sự
Căn cứ Điều 14 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, những người sau đây không phải đăng ký nghĩa vụ quân sự:
- Người khuyết tật theo quy định của pháp luật.
- Người mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh tâm thần hoặc bệnh mãn tính theo danh mục quy định của Bộ Y tế và Bộ Quốc phòng.
1.3 Các trường hợp miễn gọi nhập ngũ theo chính sách
Tại khoản 2 Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, công dân được miễn gọi nhập ngũ trong các trường hợp:
- Con của liệt sĩ, con của thương binh hạng một.
- Một anh hoặc một em trai của liệt sĩ.
- Một con của thương binh hạng hai; một con của bệnh binh suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; một con của người nhiễm chất độc da cam suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Người làm công tác cơ yếu không phải là quân nhân, Công an nhân dân.
- Cán bộ, công chức, viên chức, thanh niên xung phong được điều động đến công tác, làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn từ 24 tháng trở lên.
1.4 Danh mục bệnh lý được miễn nghĩa vụ quân sự
Theo Thông tư 105/2023/TT-BQP, có 10 nhóm bệnh lý được miễn hoàn toàn nghĩa vụ quân sự bao gồm: Tâm thần, Động kinh, Bệnh Parkinson, Mù một mắt, Điếc, Di chứng lao xương khớp, Di chứng phong, Các bệnh lý ác tính, Nhiễm HIV, và Khuyết tật mức độ nặng/đặc biệt nặng.
2. Các trường hợp tạm hoãn gọi nhập ngũ
Khác với miễn, tạm hoãn là việc dời thời gian nhập ngũ sang các đợt sau khi lý do tạm hoãn không còn. khoản 1 Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 quy định các trường hợp sau:
- Sức khỏe: Chưa đủ sức khỏe phục vụ tại ngũ theo kết luận của Hội đồng khám sức khỏe.
- Gia đình: Là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động; gia đình bị thiệt hại nặng về người và tài sản do tai nạn, thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm.
- Chính sách: Một con của bệnh binh, người nhiễm chất độc da cam suy giảm khả năng lao động từ 61% đến 80%.
- Thân nhân tại ngũ: Có anh, chị hoặc em ruột là hạ sĩ quan, binh sĩ đang phục vụ tại ngũ; hạ sĩ quan, chiến sĩ thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân.
- Giáo dục: Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông; đang được đào tạo trình độ đại học hệ chính quy, cao đẳng hệ chính quy trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo.
"Công dân thuộc diện tạm hoãn gọi nhập ngũ, nếu không còn lý do tạm hoãn thì được gọi nhập ngũ. Trường hợp công dân tình nguyện nhập ngũ thì Hội đồng nghĩa vụ quân sự xem xét tuyển chọn và gọi nhập ngũ."
3. Lời khuyên pháp lý
Việc nắm rõ các quy định về miễn, hoãn nghĩa vụ quân sự giúp công dân và gia đình chủ động trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Nếu bạn thuộc diện được tạm hoãn hoặc miễn, cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ chứng minh (giấy xác nhận tình trạng sức khỏe, giấy xác nhận gia cảnh, giấy xác nhận của nhà trường...) để nộp cho Hội đồng nghĩa vụ quân sự cấp xã đúng thời hạn quy định.
Mọi hành vi gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự đều có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật hiện hành.