Việc quản lý và đầu tư vốn Nhà nước luôn là bài toán then chốt trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Mới đây, Quốc hội đã thông qua Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp 2025 (số 68/2025/QH15), đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho khu vực kinh tế Nhà nước.
Sự thay đổi căn bản từ tên gọi đến tư duy quản lý
Điểm thay đổi đầu tiên dễ nhận thấy nhất chính là tên gọi của văn bản. Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp 2025 đã chính thức thay thế và đổi tên từ Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp 2014. Việc loại bỏ cụm từ "sử dụng" và thay bằng "đầu tư" cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy đầu tư kinh doanh vốn.
Theo quy định mới, các hoạt động liên quan được sắp xếp lại theo thứ tự ưu tiên là "quản lý" và "đầu tư". Điều này nhấn mạnh vai trò của Nhà nước là nhà đầu tư chuyên nghiệp, tập trung vào việc bảo toàn và phát triển vốn thay vì can thiệp sâu vào quá trình vận hành hàng ngày của doanh nghiệp.
Mở rộng đối tượng áp dụng: Không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh. Nếu như trước đây, đối tượng trọng tâm là các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, thì nay Luật 2025 đã mở rộng sang "doanh nghiệp nhà nước theo quy định của Luật Doanh nghiệp".
Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (trừ ngân hàng chính sách) cũng thuộc đối tượng áp dụng của Luật này. Sự thay đổi này giúp bao quát toàn bộ các thực thể kinh tế có sự hiện diện vốn Nhà nước chi phối, đảm bảo tính thống nhất trong quản lý tài sản công.
Nguyên tắc quản lý mới: Tách bạch quyền sở hữu và quyền điều hành
Luật 2025 bổ sung yêu cầu nghiêm ngặt về việc tuân thủ pháp luật doanh nghiệp và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đặc biệt, nguyên tắc không can thiệp trực tiếp vào hoạt động quản lý, điều hành của doanh nghiệp được cụ thể hóa rõ nét hơn. Đối tượng không bị can thiệp được xác định là "người đại diện chủ sở hữu trực tiếp và các chức danh quản lý khác theo quy định tại Điều lệ công ty".
Về phía cơ quan quản lý, cụm từ "đại diện chủ sở hữu nhà nước" đã được thay thế bằng "cơ quan đại diện chủ sở hữu". Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ cũng được bổ sung vào danh sách các đối tượng áp dụng mới, nhằm xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm ở cấp cao nhất trong việc định hướng chiến lược đầu tư vốn.
Hiệu lực thi hành và lộ trình chuyển tiếp
Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/8/2025. Đây là mốc thời gian quan trọng mà các doanh nghiệp có vốn Nhà nước cần lưu ý để thực hiện rà soát, điều chỉnh quy chế quản trị nội bộ cho phù hợp với quy định mới.
Việc bãi bỏ các quy định dẫn chiếu cụ thể đến các điều khoản cũ của Luật 2014 và thay thế bằng các khái niệm chung như "doanh nghiệp có vốn nhà nước" giúp văn bản luật có tính linh hoạt và bao quát hơn, tránh tình trạng phải sửa đổi luật liên tục khi các loại hình doanh nghiệp có sự thay đổi nhỏ về mặt kỹ thuật.
Tóm lại, Luật Quản lý vốn Nhà nước 2025 không chỉ là một văn bản thay thế đơn thuần mà là một cuộc cải cách về phương thức quản trị vốn công, hướng tới sự minh bạch, hiệu quả và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng.