Bối cảnh mới của quản lý cư trú từ tháng 07/2021
Kể từ ngày 01/7/2021, khi Luật Cư trú 2020 chính thức đi vào cuộc sống, phương thức quản lý dân cư tại Việt Nam đã chuyển dịch mạnh mẽ từ sổ hộ khẩu giấy sang dữ liệu điện tử. Sự thay đổi này kéo theo việc điều chỉnh các khái niệm quen thuộc như tách khẩu, chuyển khẩu và nhập hộ khẩu. Việc nắm vững các quy định mới không chỉ giúp công dân thuận tiện hơn trong giao dịch hành chính mà còn tránh được những rắc rối pháp lý không đáng có.
1. Tách hộ khẩu: Không chỉ là chia tách sổ giấy
Theo quy định tại Điều 25 Luật Cư trú 2020, tách hộ (thường gọi là tách khẩu) là việc thành viên hộ gia đình tách ra để lập thành một hộ gia đình mới tại cùng một chỗ ở hợp pháp. Kết quả của thủ tục này là thông tin về hộ gia đình mới sẽ được cập nhật trên Cơ sở dữ liệu về cư trú thay vì cấp một cuốn sổ giấy mới như trước đây.
Để được tách hộ, công dân cần đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 25 bao gồm:
- Người tách hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ (trừ trường hợp tách hộ gia đình mới thì ít nhất một thành viên phải đủ điều kiện này).
- Phải được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý bằng văn bản.
- Trường hợp đặc biệt: Vợ, chồng đã ly hôn nhưng vẫn cùng sử dụng chỗ ở hợp pháp đó thì không cần sự đồng ý của chủ hộ khi tách khẩu.
Điều 25. Tách hộ1. Thành viên hộ gia đình được tách hộ để đăng ký thường trú tại cùng một chỗ ở hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện sau đây:a) Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; trường hợp có nhiều thành viên cùng đăng ký tách hộ để lập thành một hộ gia đình mới thì trong số các thành viên đó có ít nhất một người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;b) Được chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý, trừ trường hợp thành viên hộ gia đình đăng ký tách hộ là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở hợp pháp đó...
2. Chuyển hộ khẩu: Khái niệm dần đi vào quá khứ
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc bãi bỏ thủ tục "chuyển hộ khẩu". Trước đây, khi chuyển nơi thường trú, người dân phải thực hiện quy trình hai bước: xin giấy chuyển hộ khẩu tại nơi đi và đăng ký thường trú tại nơi đến. Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2021, thủ tục này đã được đơn giản hóa tối đa.
Hiện nay, khi thay đổi nơi cư trú, công dân chỉ cần trực tiếp đến cơ quan đăng ký cư trú tại nơi ở mới để làm thủ tục đăng ký thường trú. Hệ thống sẽ tự động cập nhật và xóa đăng ký thường trú tại nơi ở cũ thông qua mạng lưới dữ liệu quốc gia. Dù thuật ngữ "chuyển khẩu" vẫn được sử dụng trong đời sống hàng ngày, nhưng về mặt pháp lý, nó đã được tích hợp hoàn toàn vào quy trình đăng ký thường trú mới.
3. Nhập hộ khẩu: Điều kiện và những địa điểm bị cấm
Nhập hộ khẩu (đăng ký thường trú) là việc công dân xác lập nơi cư trú ổn định, lâu dài của mình. Luật Cư trú 2020 cho phép nhập khẩu vào chỗ ở hợp pháp thuộc sở hữu của mình, hoặc nhập khẩu vào chỗ ở do thuê, mượn, ở nhờ nếu được chủ sở hữu đồng ý và đảm bảo diện tích bình quân tối thiểu (do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định nhưng không thấp hơn 08m2 sàn/người).
Tuy nhiên, người dân cần đặc biệt lưu ý các địa điểm không được đăng ký thường trú mới quy định tại Điều 23 Luật Cư trú 2020, bao gồm:
- Chỗ ở nằm trong khu vực cấm xây dựng, lấn chiếm hành lang bảo vệ quốc phòng, an ninh, giao thông, thủy lợi...
- Chỗ ở xây dựng trên đất lấn chiếm trái phép hoặc không đủ điều kiện xây dựng.
- Chỗ ở đã có quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
- Chỗ ở đang có tranh chấp, khiếu nại về quyền sở hữu nhưng chưa được giải quyết.
- Chỗ ở là nhà ở đã có quyết định phá dỡ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Lời khuyên pháp lý
Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa tách khẩu, chuyển khẩu và nhập hộ khẩu giúp bạn chủ động hơn trong việc chuẩn bị hồ sơ. Trong bối cảnh chuyển đổi số, người dân nên ưu tiên thực hiện các thủ tục này qua Cổng dịch vụ công quốc gia để tiết kiệm thời gian và công sức. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào về diện tích tối thiểu hoặc điều kiện tại địa phương, hãy liên hệ với cơ quan công an cấp xã nơi dự định cư trú để được hướng dẫn chi tiết nhất.