Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là một trong những nghĩa vụ tài chính quan trọng đối với mỗi công dân có thu nhập. Tuy nhiên, nhằm khuyến khích sản xuất, hỗ trợ an sinh xã hội và phù hợp với đạo lý truyền thống, pháp luật Việt Nam đã quy định cụ thể các trường hợp được miễn loại thuế này. Tính đến thời điểm năm 2019, căn cứ theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật về Thuế 2014, có tất cả 16 khoản thu nhập được miễn thuế.
1. Thu nhập từ chuyển nhượng, thừa kế, quà tặng bất động sản giữa người thân
Đây là nhóm thu nhập phổ biến nhất được miễn thuế, thể hiện tính nhân văn trong việc điều chỉnh các quan hệ gia đình. Cụ thể, các giao dịch chuyển nhượng, nhận thừa kế hoặc quà tặng là bất động sản (bao gồm cả nhà ở và quyền sử dụng đất) giữa các đối tượng sau sẽ không phải nộp thuế TNCN:
- Vợ với chồng;
- Cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi;
- Cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể;
- Ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại;
- Anh, chị, em ruột với nhau.
2. Cá nhân chuyển nhượng nhà ở, đất ở duy nhất
Theo quy định tại Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, thu nhập từ chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất ở của cá nhân trong trường hợp người chuyển nhượng chỉ có duy nhất một nhà ở, quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam sẽ được miễn thuế. Tuy nhiên, để được hưởng ưu đãi này, cá nhân cần đáp ứng các điều kiện khắt khe về thời gian sở hữu và quyền sở hữu duy nhất tại thời điểm chuyển nhượng.
3. Thu nhập từ sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp
Nhằm hỗ trợ bà con nông dân và ngư dân, pháp luật quy định miễn thuế đối với thu nhập của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp tham gia vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản chưa qua chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường.
Bên cạnh đó, thu nhập từ việc chuyển đổi đất nông nghiệp để hợp lý hóa sản xuất nhưng không làm thay đổi mục đích sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp cũng thuộc diện miễn thuế.
4. Thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản lãi
Trong lĩnh vực lao động và tài chính, các khoản sau đây được miễn thuế TNCN:
- Lãi tiền gửi: Thu nhập từ lãi tiền gửi tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, lãi từ hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và lãi trái phiếu Chính phủ.
- Tiền lương làm thêm giờ: Phần tiền lương, tiền công làm việc ban đêm, làm thêm giờ được trả cao hơn so với tiền lương làm việc ban ngày, làm việc trong giờ theo quy định.
- Tiền lương hưu: Khoản tiền lương hưu do Quỹ bảo hiểm xã hội chi trả hoặc do quỹ hưu trợ tự nguyện chi trả hàng tháng.
- Thu nhập của thuyền viên: Tiền lương, tiền công của thuyền viên là người Việt Nam làm việc cho các hãng tàu nước ngoài hoặc hãng tàu Việt Nam vận tải quốc tế.
5. Kiều hối và các khoản viện trợ nhân đạo
Việt Nam luôn khuyến khích người Việt định cư ở nước ngoài gửi tiền về xây dựng quê hương. Do đó, thu nhập từ kiều hối là khoản tiền cá nhân nhận được từ nước ngoài do thân nhân gửi về hoàn toàn được miễn thuế.
Ngoài ra, các khoản thu nhập nhận được từ quỹ từ thiện được cơ quan Nhà nước cho phép thành lập hoặc các nguồn viện trợ nước ngoài vì mục đích từ thiện, nhân đạo cũng không thuộc đối tượng chịu thuế TNCN.
6. Các khoản bồi thường và học bổng
Cuối cùng, nhóm các khoản thu nhập mang tính chất bù đắp rủi ro hoặc khuyến khích học tập cũng được miễn thuế, bao gồm:
- Thu nhập từ học bổng (bao gồm học bổng từ ngân sách Nhà nước và các tổ chức trong, ngoài nước).
- Thu nhập từ bồi thường hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ, tiền bồi thường tai nạn lao động, bồi thường Nhà nước và các khoản bồi thường khác theo quy định pháp luật.
- Thu nhập của cá nhân là chủ tàu, người làm việc trên tàu từ hoạt động cung cấp hàng hóa, dịch vụ trực tiếp phục vụ khai thác thủy sản xa bờ.
Việc nắm rõ các khoản thu nhập được miễn thuế giúp người nộp thuế bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và thực hiện đúng nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước. Trong bối cảnh năm 2019, các quy định này vẫn đang là điểm tựa pháp lý quan trọng cho người dân.