Trong xã hội hiện đại, dù nhận thức đã được nâng cao nhưng những câu chuyện đau lòng về việc trẻ sơ sinh bị bỏ rơi vẫn thỉnh thoảng xuất hiện trên các mặt báo. Đằng sau mỗi vụ việc có thể là những hoàn cảnh éo le, những bế tắc cùng cực của người mẹ, nhưng dưới góc độ pháp lý, đây là hành vi xâm phạm quyền được sống, được chăm sóc của trẻ em và phải chịu những chế tài nghiêm khắc.
Xử phạt hành chính: Mức phạt tiền không hề nhỏ
Tại thời điểm hiện tại, việc xử lý các hành vi vi phạm về bảo vệ, chăm sóc trẻ em được thực hiện theo quy định tại Nghị định 144/2013/NĐ-CP. Theo đó, người mẹ có hành vi nhẫn tâm vứt bỏ con mình sẽ phải đối mặt với mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.
Cụ thể, Điều 22 Nghị định 144/2013/NĐ-CP quy định xử phạt đối với các hành vi sau:
- Bỏ hoặc không chăm sóc, nuôi dưỡng con sau khi sinh;
- Cố ý bỏ rơi trẻ em ở nơi công cộng (như cổng chùa, bệnh viện, bãi rác...);
- Bỏ mặc hoặc ép buộc trẻ em không sống cùng gia đình, bỏ mặc trẻ em tự sinh sống, không quan tâm đến sự phát triển của trẻ.
Bên cạnh việc nộp phạt, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc phải thực hiện nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em theo quy định của pháp luật. Điều này nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho đứa trẻ, giúp trẻ có cơ hội được sống trong môi trường gia đình.
Truy cứu trách nhiệm hình sự: Khi hành vi vượt quá giới hạn đạo đức
Nếu hành vi vứt bỏ con dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hoặc có tính chất đặc biệt, người mẹ sẽ không chỉ dừng lại ở việc bị phạt tiền mà còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo quy định tại Điều 124 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội danh này được phân hóa cụ thể như sau:
Điều 124. Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ
1. Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
2. Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà vứt bỏ con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Các yếu tố cấu thành tội phạm cần lưu ý:
- Chủ thể: Chỉ có thể là người mẹ đẻ của đứa trẻ.
- Thời gian: Đứa trẻ phải dưới 07 ngày tuổi (từ khi sinh ra đến 168 giờ).
- Nguyên nhân: Do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu (ví dụ: sợ hủ tục, sợ bị kỳ thị do con ngoài giá thú) hoặc hoàn cảnh khách quan đặc biệt (ví dụ: bị cưỡng bức, quá nghèo đói không thể nuôi con).
Trường hợp đứa trẻ đã trên 07 ngày tuổi
Nếu đứa trẻ đã qua 07 ngày tuổi mà người mẹ vẫn thực hiện hành vi vứt bỏ dẫn đến cái chết của trẻ, thì người mẹ sẽ không được áp dụng đặc cách tại Điều 124. Lúc này, tùy vào ý chí chủ quan và diễn biến hành vi, người mẹ có thể bị truy tố về các tội danh nặng hơn như:
- Tội Giết người: Nếu người mẹ cố ý vứt bỏ trẻ ở nơi vắng vẻ với mục đích để trẻ chết hoặc bỏ mặc cho cái chết xảy ra.
- Tội Vô ý làm chết người: Nếu người mẹ vứt bỏ trẻ nhưng tin rằng sẽ có người nhặt được và nuôi dưỡng, nhưng do sơ suất dẫn đến hậu quả trẻ tử vong.
Pháp luật Việt Nam luôn dành sự ưu tiên bảo vệ cao nhất cho trẻ em. Hành vi bỏ rơi con không chỉ là sự chối bỏ trách nhiệm làm mẹ mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Mỗi người phụ nữ khi đứng trước những khó khăn của cuộc sống cần tìm đến sự trợ giúp của các tổ chức xã hội, người thân thay vì chọn cách giải quyết tiêu cực, để lại nỗi đau kéo dài cho cả bản thân và xã hội.