Cái tên không chỉ là danh xưng để phân biệt giữa người này với người khác mà còn mang giá trị tinh thần, gắn liền với danh dự và nhân phẩm của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, không ít trường hợp vì những lý do khách quan mà cái tên trở thành rào cản, gây mặc cảm hoặc nhầm lẫn trong cuộc sống. Vậy theo quy định pháp luật năm 2023, tên xấu có được đổi không? Điều kiện và quy trình thực hiện như thế nào để đảm bảo quyền lợi hợp pháp?
1. Tên xấu, gây nhầm lẫn: Khi nào được phép đổi tên mới?
Theo quy định tại Điều 28 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi tên. Tuy nhiên, pháp luật không cho phép đổi tên một cách tùy tiện chỉ vì sở thích cá nhân mà phải dựa trên các căn cứ cụ thể.
Cụ thể, bạn có thể yêu cầu đổi tên nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Tên gây nhầm lẫn hoặc ảnh hưởng xấu: Đây là trường hợp phổ biến nhất. Nếu cái tên hiện tại gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp của người đó thì hoàn toàn có cơ sở để xin đổi.
- Thay đổi tên cho con nuôi: Theo yêu cầu của cha nuôi, mẹ nuôi hoặc khi con nuôi thôi làm con nuôi và muốn lấy lại tên cũ.
- Xác định cha, mẹ cho con: Theo yêu cầu của cha đẻ, mẹ đẻ hoặc người con khi thực hiện thủ tục nhận cha, mẹ, con.
- Tìm lại nguồn gốc: Thay đổi tên của người bị lưu lạc sau khi đã tìm ra nguồn gốc huyết thống.
- Yếu tố nước ngoài: Thay đổi tên để phù hợp với pháp luật của nước mà vợ hoặc chồng là công dân (trong quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài).
- Xác định lại giới tính: Thay đổi tên sau khi đã thực hiện thủ tục xác định lại giới tính hoặc chuyển đổi giới tính theo quy định.
"1. Cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi tên trong các trường hợp sau đây: a) Theo yêu cầu của người có tên mà việc sử dụng tên đó gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, đến danh dự, quyền, lợi ích hợp pháp của người đó..." (Trích khoản 1 Điều 28 Bộ luật Dân sự 2015)
2. Những điều kiện bắt buộc và lưu ý pháp lý khi đổi tên
Việc đổi tên không chỉ đơn thuần là thay đổi một danh xưng trên giấy tờ mà còn kéo theo nhiều hệ lụy pháp lý. Do đó, Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định 123/2015/NĐ-CP đã đưa ra các quy định chặt chẽ:
- Sự đồng ý của các bên: Việc thay đổi tên cho người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của cả cha và mẹ. Đặc biệt, đối với trẻ từ đủ 09 tuổi trở lên, bắt buộc phải có sự đồng ý của chính đứa trẻ đó.
- Quyền và nghĩa vụ dân sự: Việc thay đổi tên không làm thay đổi hoặc chấm dứt các quyền, nghĩa vụ dân sự đã xác lập theo tên cũ. Bạn vẫn phải chịu trách nhiệm với các hợp đồng, khoản nợ hoặc nghĩa vụ pháp lý trước đó.
- Quy tắc đặt tên mới: Tên mới phải bằng tiếng Việt, không chứa số hoặc ký tự đặc biệt, không quá dài và phải giữ gìn bản sắc dân tộc, truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam.
3. Hướng dẫn chi tiết thủ tục đổi tên tại UBND năm 2023
Để hiện thực hóa việc đổi tên, người dân cần tuân thủ trình tự thủ tục quy định tại Luật Hộ tịch 2014 như sau:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ
Hồ sơ đăng ký thay đổi hộ tịch bao gồm:
- Tờ khai đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch (theo mẫu quy định).
- Bản chính Giấy khai sinh của người cần đổi tên.
- Các giấy tờ chứng cứ liên quan để làm căn cứ cho việc thay đổi tên (ví dụ: tài liệu chứng minh tên gây nhầm lẫn, ảnh hưởng xấu...).
- Xuất trình Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu để xác minh nhân thân.
Bước 2: Nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền
Thẩm quyền giải quyết được phân định như sau:
- UBND cấp xã: Nơi đăng ký khai sinh trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân đối với người chưa đủ 14 tuổi.
- UBND cấp huyện: Nơi đăng ký khai sinh trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân đối với công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên.
Bước 3: Nhận kết quả
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, nếu thấy việc thay đổi tên là có cơ sở, công chức tư pháp - hộ tịch sẽ ghi vào Sổ hộ tịch và cùng người yêu cầu ký tên vào Sổ. Chủ tịch UBND sẽ ký cấp trích lục hộ tịch cho người yêu cầu. Trường hợp cần xác minh, thời hạn có thể kéo dài thêm nhưng không quá 03 ngày làm việc.
Lệ phí: Mức thu lệ phí do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, thông thường sẽ được miễn lệ phí đối với người thuộc gia đình có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, người khuyết tật.
Như vậy, việc đổi tên khi gặp phải cái tên "xấu" hoặc gây nhầm lẫn là hoàn toàn khả thi nếu bạn nắm vững các quy định pháp luật. Nếu gặp khó khăn trong quá trình thực hiện thủ tục, bạn nên tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ tốt nhất.