Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật cán bộ, công chức 2008 đang trở thành tâm điểm thảo luận tại các diễn đàn pháp lý và cơ quan nhà nước. Với mục tiêu tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ, dự thảo lần này đưa ra nhiều thay đổi mang tính "cách mạng", từ việc định nghĩa lại đối tượng công chức cho đến việc siết chặt kỷ luật hành chính. Dưới đây là 6 điểm mới quan trọng nhất mà mọi cán bộ, công chức cần đặc biệt lưu ý trong bối cảnh cải cách tiền lương và vị trí việc làm đang đến gần.
1. Chấm dứt chế độ công chức trong đơn vị sự nghiệp công lập
Một trong những thay đổi căn bản nhất của dự thảo là việc thu hẹp phạm vi đối tượng được coi là công chức. Theo quy định hiện hành tại khoản 2 Điều 4 Luật cán bộ, công chức 2008:
"Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội..."
Tuy nhiên, dự thảo đề xuất loại bỏ những người trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập ra khỏi danh sách công chức. Điều này đồng nghĩa với việc những đối tượng này sẽ chuyển sang chế độ viên chức, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 19-NQ/TW về tiếp tục đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập.
2. Thay đổi căn bản cách phân loại ngạch công chức theo vị trí việc làm
Hiện nay, khoản 1 Điều 34 Luật cán bộ, công chức 2008 phân loại công chức dựa trên các ngạch cố định như chuyên viên cao cấp, chuyên viên chính, chuyên viên, cán sự và nhân viên. Cách phân loại này đôi khi còn mang tính cồng kềnh và chưa thực sự gắn kết với thực tiễn công việc.
Dự thảo đề xuất một hướng đi mới: Bỏ việc khống chế các ngạch công chức cứng nhắc như hiện tại. Thay vào đó, các ngạch và thứ bậc sẽ được thiết kế gắn liền với vị trí việc làm và cơ cấu tiền lương mới. Chính phủ sẽ là cơ quan quy định chi tiết lộ trình này, giúp việc quản lý nhân sự trở nên linh hoạt và sát thực tế hơn.
3. "Trải thảm đỏ" đón người tài qua hình thức xét tuyển
Để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao vào khu vực công, dự thảo đã bổ sung thêm các trường hợp được tuyển dụng thông qua xét tuyển thay vì chỉ thi tuyển truyền thống. Ngoài trường hợp cam kết làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn, dự thảo mở rộng thêm cho:
- Sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, cán bộ khoa học trẻ có triển vọng.
- Những người có tài năng đặc biệt trong các lĩnh vực cần thiết cho sự phát triển của đất nước.
Đây là bước đi đột phá nhằm xóa bỏ rào cản hành chính, tạo điều kiện cho những "hạt giống đỏ" đóng góp cho bộ máy nhà nước mà không nhất thiết phải trải qua các kỳ thi tuyển rườm rà nếu đã chứng minh được năng lực vượt trội.
4. Linh hoạt trong tiếp nhận công chức từ nhiều nguồn khác nhau
Dự thảo Luật sửa đổi cũng tạo ra cơ chế "mở" hơn trong việc luân chuyển nhân sự. Người đứng đầu cơ quan quản lý công chức có quyền tiếp nhận vào làm công chức đối với các trường hợp:
- Viên chức đang công tác tại các đơn vị sự nghiệp công lập.
- Cán bộ, công chức cấp xã muốn chuyển lên cấp huyện, tỉnh hoặc trung ương.
- Người hưởng lương trong lực lượng vũ trang nhân dân hoặc người làm công tác cơ yếu.
Quy định này giúp tận dụng tối đa kinh nghiệm của những người đã có thời gian cống hiến trong hệ thống chính trị, đồng thời tạo động lực phấn đấu cho đội ngũ cán bộ cơ sở.
5. Bỏ hình thức kỷ luật giáng chức - Tinh gọn và hiệu quả
Về chế định kỷ luật, dự thảo có sự điều chỉnh quan trọng tại Điều 79 Luật cán bộ, công chức 2008. Cụ thể, hình thức kỷ luật Giáng chức dự kiến sẽ bị bãi bỏ.
Lý do được đưa ra là hình thức này trong thực tế thường gây khó khăn cho việc sắp xếp vị trí việc làm mới và đôi khi trùng lặp với hình thức cách chức hoặc hạ bậc lương. Sau khi sửa đổi, hệ thống kỷ luật sẽ chỉ còn 05 hình thức: Khiển trách, Cảnh cáo, Hạ bậc lương, Cách chức và Buộc thôi việc. Trong đó, hạ bậc lương sẽ tập trung vào công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, còn cách chức dành riêng cho nhóm quản lý.
6. Siết chặt kỷ luật bằng cách kéo dài thời hiệu xử lý vi phạm
Để tránh tình trạng "hạ cánh an toàn" hoặc lợi dụng kẽ hở thời gian để né tránh trách nhiệm, dự thảo đề xuất tăng mạnh thời hiệu xử lý kỷ luật. Nếu như hiện nay thời hiệu chỉ là 24 tháng, thì dự thảo đề xuất kéo dài lên tới 60 tháng (5 năm) kể từ thời điểm có hành vi vi phạm.
Việc kéo dài thời hiệu này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về việc không có "vùng cấm" trong xử lý sai phạm của cán bộ, công chức, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của nhân dân vào bộ máy công quyền.
Dự kiến, Dự thảo Luật sửa đổi Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sẽ được trình Quốc hội xem xét và thông qua tại kỳ họp thứ 8, Khóa XIV diễn ra vào cuối năm nay. Những thay đổi này chắc chắn sẽ tạo ra một diện mạo mới cho nền công vụ Việt Nam trong thời gian tới.