Ngành giáo dục Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của những thay đổi mang tính lịch sử. Dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi (phiên bản đang được thảo luận vào tháng 4/2019) không chỉ đơn thuần là việc điều chỉnh các câu chữ, mà còn là sự tái cấu trúc mạnh mẽ các chính sách cốt lõi từ học phí, chuẩn đào tạo cho đến cơ chế kiểm định chất lượng.
Môi trường giáo dục hiện đại là mục tiêu hướng tới của các chính sách mới trong Dự thảo Luật Giáo dục (ảnh minh họa)
1. Miễn học phí cho học sinh THCS theo lộ trình: Bước tiến tới công bằng xã hội
Một trong những điểm sáng nhất của Dự thảo lần này chính là việc mở rộng đối tượng miễn học phí. Nếu như theo quy định tại Điều 105 Luật Giáo dục 2005 và Luật giáo dục sửa đổi năm 2009, chỉ có học sinh tiểu học trường công lập mới được miễn học phí, thì Dự thảo mới đã đưa ra một lộ trình táo bạo hơn.
Cụ thể, Dự thảo đề xuất miễn học phí cho trẻ em mầm non 5 tuổi và học sinh THCS tại các trường công lập. Đối với các cơ sở giáo dục dân lập và tư thục, Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ tiền đóng học phí với mức cụ thể do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định. Đây được xem là nỗ lực nhằm giảm bớt gánh nặng tài chính cho phụ huynh và thúc đẩy phổ cập giáo dục bền vững.
2. 'Cánh cửa mới' cho học sinh trượt tốt nghiệp THPT
Thay vì rơi vào tình trạng "trắng tay" sau 12 năm đèn sách nếu chẳng may không vượt qua kỳ thi tốt nghiệp, Dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi đã mở ra một hướng đi nhân văn hơn. Lần đầu tiên, khái niệm Giấy chứng nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông được đưa vào luật hóa.
Theo đó, học sinh học hết chương trình THPT, đủ điều kiện dự thi nhưng không dự thi hoặc thi không đạt yêu cầu sẽ được Hiệu trưởng nhà trường cấp giấy chứng nhận này. Điều này giúp các em có cơ sở pháp lý để tiếp tục theo học nghề hoặc tham gia vào thị trường lao động, thay vì phải bắt đầu lại từ đầu một cách vô vọng.
Đội ngũ giáo viên đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục quốc gia (ảnh minh họa)
3. Thay đổi chính sách học phí với sinh viên sư phạm: Từ miễn phí sang tín dụng đào tạo
Đây là nội dung gây nhiều tranh luận nhất trong thời gian qua. Thay vì chính sách miễn học phí trực tiếp như hiện nay, Dự thảo đề xuất chuyển sang hình thức tín dụng sư phạm. Sinh viên sẽ vay tiền để đóng học phí và chi trả sinh hoạt phí.
"Học sinh, sinh viên sư phạm được vay tín dụng sư phạm để đóng học phí và chi trả sinh hoạt phí trong toàn khóa học. Sau khi tốt nghiệp, nếu công tác trong ngành giáo dục đủ thời gian theo quy định sẽ được miễn khoản vay này."
Quy định này nhằm mục đích gắn trách nhiệm của người học với nghề nghiệp tương lai, đồng thời tránh tình trạng lãng phí ngân sách khi sinh viên sư phạm ra trường nhưng không làm đúng ngành.
4. Nâng chuẩn trình độ đào tạo của giáo viên: Thách thức đi đôi với chất lượng
Để đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới, Dự thảo đã nâng mức chuẩn trình độ đào tạo của nhà giáo lên một tầm cao mới:
- Giáo viên mầm non: Phải có bằng tốt nghiệp cao đẳng sư phạm (thay vì trung cấp như trước).
- Giáo viên tiểu học, THCS, THPT: Bắt buộc phải có bằng tốt nghiệp đại học sư phạm trở lên.
Việc nâng chuẩn này đòi hỏi một lộ trình bồi dưỡng và đào tạo lại rất lớn từ phía Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhưng là bước đi tất yếu để nâng tầm vị thế của người thầy trong xã hội hiện đại.
5. Mở cửa cho các tổ chức quốc tế kiểm định chất lượng giáo dục
Nhằm tăng cường tính khách quan và hội nhập quốc tế, Dự thảo Luật đã bổ sung quy định cho phép các tổ chức kiểm định giáo dục nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Điều này không chỉ giúp các cơ sở giáo dục trong nước tự soi chiếu mình theo các tiêu chuẩn quốc tế mà còn tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy chất lượng giáo dục đi lên thực chất hơn.
Nhìn chung, những thay đổi trong Dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi tại thời điểm tháng 4/2019 đang vẽ nên một bức tranh giáo dục năng động, thực tế và hướng tới người học nhiều hơn. Tuy nhiên, việc triển khai vào thực tế chắc chắn sẽ còn nhiều thách thức cần sự đồng lòng của toàn xã hội.