Sau ly hôn, việc đảm bảo môi trường sống an toàn và lành mạnh cho con cái là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp trẻ em phải chịu cảnh bạo hành từ người vợ mới của cha (dì ghẻ) trong khi người cha lại thờ ơ, thiếu trách nhiệm. Đây không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng để người mẹ yêu cầu Tòa án thay đổi quyền nuôi con.
Quyền thay đổi người trực tiếp nuôi con khi điều kiện sống không đảm bảo
Theo quy định tại Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên. Việc Tòa án giao con cho ai nuôi dưỡng dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con.
Trong trường hợp của chị Nguyễn Mai A., dù ban đầu đã thỏa thuận giao con cho chồng cũ nuôi dưỡng, nhưng nếu điều kiện thực tế thay đổi gây ảnh hưởng xấu đến trẻ, chị hoàn toàn có quyền yêu cầu thay đổi. Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn như sau:
1. Trong trường hợp có yêu cầu của cha, mẹ hoặc cá nhân, tổ chức được quy định tại khoản 5 Điều này, Tòa án có thể quyết định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con. 2. Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có một trong các căn cứ sau đây: a) Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với quyền lợi của con; b) Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Việc dì ghẻ đánh đập con và người cha biết nhưng không có biện pháp ngăn chặn chính là minh chứng rõ nét nhất cho việc người cha không còn đủ điều kiện để đảm bảo môi trường giáo dục và an toàn cho trẻ.
Chứng minh hành vi bạo hành để giành lại quyền nuôi con
Để giành lại quyền nuôi con, người mẹ không thể chỉ dựa vào lời kể của trẻ mà cần thu thập các chứng cứ khách quan để thuyết phục Tòa án. Các chứng cứ này bao gồm:
- Hình ảnh, video: Các vết thương trên cơ thể trẻ, clip ghi lại cảnh bạo hành hoặc lời thú nhận của người cha/dì ghẻ.
- Kết luận giám định: Nếu trẻ có thương tích, mẹ nên đưa con đi khám và xin giấy xác nhận của cơ sở y tế.
- Lời khai của nhân chứng: Hàng xóm, giáo viên hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với trẻ.
- Nguyện vọng của con: Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án sẽ xem xét nguyện vọng của con muốn ở với ai.
Chế tài xử phạt đối với hành vi bạo hành trẻ em
Hành vi của người dì ghẻ không chỉ là căn cứ để thay đổi quyền nuôi con mà còn có thể bị xử lý nghiêm minh trước pháp luật. Tùy vào mức độ vi phạm, hành vi này có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Xử phạt vi phạm hành chính
Theo quy định tại Nghị định 144/2013/NĐ-CP, hành vi ngược đãi, hành hạ trẻ em có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng. Ngoài ra, Nghị định 167/2013/NĐ-CP cũng quy định mức phạt từ 1.000.000 đồng đến 1.500.000 đồng đối với hành vi đánh đập gây thương tích cho thành viên gia đình.
Truy cứu trách nhiệm hình sự
Nếu hành vi bạo hành diễn ra thường xuyên hoặc gây thương tích nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):
- Tội hành hạ người khác: Theo Điều 140, mức phạt cao nhất lên đến 03 năm tù giam.
- Tội ngược đãi hoặc hành hạ con, cháu: Theo Điều 185, nếu đối tượng bị hành hạ là người dưới 16 tuổi, khung hình phạt có thể từ 02 năm đến 05 năm tù giam.
Lời khuyên cho người mẹ: Chị cần nhanh chóng làm đơn yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con gửi đến Tòa án nhân dân cấp huyện nơi chồng cũ đang cư trú. Đồng thời, chị có thể gửi đơn tố cáo hành vi bạo hành trẻ em đến cơ quan Công an hoặc UBND cấp xã để có sự can thiệp kịp thời, bảo vệ tính mạng và sức khỏe cho con mình.