Trong quan hệ thừa kế, việc nhận di sản không chỉ là quyền lợi mà đôi khi còn đi kèm với những nghĩa vụ tài sản phức tạp. Chính vì vậy, pháp luật luôn dành cho người thừa kế quyền được từ chối nhận di sản. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn thường được đặt ra là: Thời hạn để thực hiện quyền từ chối này là bao lâu? Liệu quy định 'cứng' 06 tháng trước đây có còn hiệu lực?
Sự khác biệt mang tính bước ngoặt giữa quy định cũ và mới
Trước đây, theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2005, cụ thể là tại Điều 642, thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế được ấn định là 06 tháng, kể từ ngày mở thừa kế (thời điểm người để lại di sản chết). Nếu quá thời hạn này mà người thừa kế không thực hiện việc từ chối thì pháp luật mặc nhiên coi là họ đã đồng ý nhận di sản.
Quy định này vô hình trung đã tạo ra nhiều rào cản và rủi ro pháp lý cho người dân, đặc biệt là trong những trường hợp gia đình chưa kịp ổn định tâm lý hoặc chưa nắm rõ tình trạng tài sản, nợ nần của người quá cố trong vòng nửa năm đầu tiên.
Nhận thấy bất cập đó, Bộ luật Dân sự 2015 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2017) đã có sự điều chỉnh mang tính cởi mở và bảo vệ quyền lợi người dân hơn. Tại khoản 3 Điều 620 quy định rõ:
"Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản."
Như vậy, tính đến thời điểm năm 2019, người thừa kế không còn bị bó buộc trong khung thời gian 06 tháng nữa. Miễn là di sản chưa được phân chia chính thức, bạn vẫn hoàn toàn có quyền lập văn bản từ chối nhận phần tài sản đó.
Tại sao cần phải lập văn bản từ chối di sản?
Dù thời hạn đã được nới lỏng, nhưng pháp luật vẫn yêu cầu việc từ chối phải được thực hiện một cách minh bạch và đúng trình tự. Việc từ chối không được nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
Theo quy định, văn bản từ chối nhận di sản phải được gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để họ biết và thực hiện các bước tiếp theo.
Quy trình 4 bước thực hiện thủ tục từ chối thừa kế tại Văn phòng Công chứng
Để đảm bảo tính pháp lý cao nhất, người từ chối nên thực hiện thủ tục tại các tổ chức hành nghề công chứng theo quy định của Luật Công chứng 2014. Trình tự cụ thể như sau:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ pháp lý
Người yêu cầu cần chuẩn bị các giấy tờ theo quy định tại Điều 59 Luật Công chứng 2014, bao gồm:
- Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng.
- Bản sao giấy tờ tùy thân (CMND/CCCD/Hộ chiếu còn giá trị).
- Giấy chứng tử của người để lại di sản.
- Di chúc (nếu thừa kế theo di chúc) hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống, hôn nhân (nếu thừa kế theo pháp luật).
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đối với di sản (Sổ đỏ, đăng ký xe, sổ tiết kiệm...).
- Dự thảo văn bản từ chối nhận di sản (nếu có).
Bước 2: Nộp hồ sơ và tiếp nhận
Người yêu cầu nộp hồ sơ trực tiếp tại Phòng Công chứng hoặc Văn phòng Công chứng. Công chứng viên sẽ tiếp nhận và kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của các loại giấy tờ trong hồ sơ.
Bước 3: Thẩm định và soạn thảo văn bản
Công chứng viên kiểm tra năng lực hành vi dân sự của người từ chối và tính tự nguyện của họ. Nếu thấy đủ điều kiện, Công chứng viên sẽ soạn thảo văn bản từ chối (hoặc chỉnh sửa dự thảo của khách hàng cho phù hợp pháp luật). Người yêu cầu đọc lại nội dung văn bản để xác nhận ý chí của mình.
Bước 4: Ký tên, đóng dấu và trả kết quả
Người từ chối thực hiện việc ký và điểm chỉ vào văn bản trước mặt Công chứng viên. Công chứng viên ghi lời chứng, ký tên và đóng dấu vào văn bản. Sau khi nộp phí và thù lao công chứng theo quy định, khách hàng sẽ nhận lại bản chính văn bản từ chối nhận di sản thừa kế.
Lời khuyên pháp lý: Mặc dù thời hạn từ chối đã được mở rộng, nhưng để tránh các tranh chấp phát sinh không đáng có giữa những người thừa kế, bạn nên thực hiện thủ tục này càng sớm càng tốt ngay khi đã xác định rõ ý chí của mình.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn giải đáp thắc mắc về thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế theo quy định mới nhất năm 2019. Đừng quên theo dõi hệ thống pháp luật để cập nhật những kiến thức hữu ích khác.