Việc phân chia di sản thừa kế là một trong những vấn đề pháp lý quan trọng và nhạy cảm, thường xuyên phát sinh các tranh chấp trong đời sống dân sự. Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, việc nắm vững các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 là vô cùng cần thiết.
1. Quyền thừa kế và thời điểm mở thừa kế
Theo quy định tại Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình hoặc để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật. Quyền hưởng di sản có thể thực hiện thông qua di chúc hoặc theo các quy định của pháp luật về hàng thừa kế.
Về thời điểm mở thừa kế, Điều 611 xác định rõ đó là thời điểm người có tài sản chết. Đây là mốc thời gian quan trọng để xác định khối di sản, người thừa kế và các quyền, nghĩa vụ liên quan.
Điều 612. Di sản
Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.
2. Các phương thức phân chia di sản thừa kế
Hiện nay, pháp luật quy định hai phương thức phân chia di sản chính:
2.1. Phân chia di sản theo di chúc
Nếu người quá cố có để lại di chúc hợp pháp, việc phân chia sẽ ưu tiên thực hiện theo ý chí của người lập di chúc. Theo Điều 659, nếu di chúc không xác định rõ phần của từng người thì di sản được chia đều, trừ khi có thỏa thuận khác.
2.2. Phân chia di sản theo pháp luật
Trong trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản sẽ được chia theo hàng thừa kế quy định tại Điều 651:
- Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
- Hàng thừa kế thứ hai: Ông bà nội/ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột của người chết.
- Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội/ngoại, bác, chú, cậu, cô, dì ruột và chắt ruột.
3. Trình tự, thủ tục họp mặt và phân chia di sản
Sau khi có thông báo về việc mở thừa kế, những người thừa kế có thể họp mặt để thỏa thuận về người quản lý di sản, cách thức phân chia và người phân chia di sản theo quy định tại Điều 656. Mọi thỏa thuận này bắt buộc phải được lập thành văn bản.
Ngoài ra, cần lưu ý về thứ tự ưu tiên thanh toán các nghĩa vụ tài sản từ khối di sản (như chi phí mai táng, tiền nợ, thuế...) trước khi thực hiện chia cho các thừa kế theo Điều 658.
4. Những lưu ý đặc biệt
Người thừa kế cần chú ý đến các trường hợp thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644) dành cho con chưa thành niên, cha mẹ, vợ chồng... hoặc quyền từ chối nhận di sản (Điều 620) phải được lập thành văn bản trước thời điểm phân chia.
Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp quý bạn đọc hiểu rõ hơn về thủ tục phân chia di sản thừa kế để áp dụng đúng quy định pháp luật, tránh những mâu thuẫn không đáng có.