Tại Việt Nam, đám cưới luôn được coi là một sự kiện trọng đại, đánh dấu mốc quan trọng trong cuộc đời mỗi người. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít cặp đôi vì nhiều lý do khác nhau đã lựa chọn tổ chức hôn lễ rình rang, ra mắt họ hàng hai bên nhưng lại trì hoãn hoặc bỏ qua việc thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Câu hỏi đặt ra là: Việc cưới "chui" như vậy có vi phạm pháp luật và bị xử phạt hay không?
Đám cưới rình rang nhưng pháp luật có công nhận?
Theo phong tục tập quán, sau khi tổ chức lễ cưới, đôi nam nữ thường được gia đình và xã hội mặc nhiên coi là vợ chồng. Thế nhưng, dưới góc độ pháp lý, quan hệ vợ chồng chỉ thực sự được xác lập khi có sự can thiệp và công nhận của Nhà nước.
Dựa trên quy định tại Điều 36 Hiến pháp 2013, nam và nữ có quyền kết hôn theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau. Để cụ thể hóa quyền này, khoản 5 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nêu rõ:
Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của Luật này về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn.
Như vậy, việc đăng ký kết hôn không chỉ là một thủ tục hành chính đơn thuần mà còn là căn cứ pháp lý duy nhất để Nhà nước bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ hôn nhân. Nếu chỉ tổ chức đám cưới mà không đăng ký, hai người chỉ được coi là đang chung sống với nhau như vợ chồng và không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng theo quy định của pháp luật.
Cưới "chui" có bị phạt tiền không?
Đây là thắc mắc của rất nhiều cặp đôi đang có ý định chung sống mà chưa muốn ràng buộc về mặt giấy tờ. Tính đến thời điểm tháng 5/2019, pháp luật hiện hành không có quy định xử phạt đối với hành vi nam nữ đủ điều kiện kết hôn nhưng chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc chung sống này sẽ bị coi là vi phạm pháp luật và bị xử phạt hành chính nếu thuộc các trường hợp quy định tại Điều 48 Nghị định 110/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 67/2015/NĐ-CP), cụ thể:
- Đang có vợ hoặc đang có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác;
- Chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ.
Mức xử phạt cho các hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng nêu trên có thể từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng. Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi này còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng.
Tóm lại, nếu cả hai đều đang độc thân và đủ điều kiện kết hôn thì việc cưới "chui" sẽ không bị phạt tiền, nhưng Nhà nước hoàn toàn không khuyến khích điều này.
Những hệ lụy "đắng lòng" khi từ chối tờ giấy kết hôn
Dù không bị phạt tiền, nhưng việc thiếu đi tờ giấy hôn thú sẽ đẩy các cặp đôi vào những tình huống pháp lý vô cùng phức tạp, đặc biệt là khi có tranh chấp xảy ra:
1. Tranh chấp tài sản: Tài sản hình thành trong thời gian chung sống không được mặc nhiên coi là tài sản chung hợp nhất như trong thời kỳ hôn nhân. Việc phân chia tài sản khi "đường ai nấy đi" sẽ được giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự về sở hữu chung, điều này gây khó khăn rất lớn trong việc chứng minh công sức đóng góp của mỗi bên.
2. Quyền thừa kế: Nếu một trong hai người chẳng may qua đời, người còn lại sẽ không thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo pháp luật của người quá cố, dẫn đến việc không được hưởng di sản trừ khi có di chúc hợp pháp.
3. Thủ tục khai sinh cho con: Khi sinh con, việc làm thủ tục khai sinh sẽ phức tạp hơn. Nếu không có giấy chứng nhận kết hôn, trong giấy khai sinh của con sẽ trống phần tên cha trừ khi người cha thực hiện thủ tục nhận con tại cơ quan có thẩm quyền.
Lời khuyên pháp lý: Đăng ký kết hôn là quyền lợi và cũng là trách nhiệm để bảo vệ chính mình và những người thân yêu. Đừng để những rủi ro không đáng có làm ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình bền vững.
Hậu Nguyễn