Trong bối cảnh Việt Nam đang tham gia sâu rộng vào các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, việc bảo vệ uy tín hàng hóa xuất khẩu và ngăn chặn các hành vi gian lận trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ngày 04/07/2019, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ký ban hành Quyết định 824/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Tăng cường quản lý nhà nước về chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ".
Hoạt động xuất nhập khẩu tại cảng biển Việt Nam được tăng cường giám sát để chống gian lận xuất xứ (ảnh minh họa)
Mục tiêu chiến lược: Bảo vệ doanh nghiệp chân chính
Theo quy định tại Điều 1 Quyết định 824/QĐ-TTg, Đề án đặt ra mục tiêu nâng cao hiệu quả quá trình hội nhập, đảm bảo thực hiện nghiêm túc các cam kết trong khuôn khổ WTO và các FTA đã ký kết. Trọng tâm của Đề án là:
- Ngăn chặn toàn diện, đồng bộ và kịp thời các hành vi lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM).
- Đặc biệt chú trọng chống gian lận xuất xứ hàng hóa để phát triển bền vững xuất nhập khẩu.
- Bảo vệ quyền lợi của Việt Nam và các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính trước các rủi ro pháp lý quốc tế.
6 nhóm giải pháp trọng tâm tăng cường quản lý
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Chính phủ yêu cầu triển khai quyết liệt các nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu:
Thứ nhất, đẩy mạnh theo dõi tình hình xuất nhập khẩu với các đối tác thương mại lớn. Việc này nhằm cảnh báo sớm nguy cơ xảy ra các vụ kiện PVTM, giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa. Đặc biệt, giám sát chặt chẽ các mặt hàng đang bị đối tác áp dụng biện pháp PVTM để đưa ra khuyến nghị kịp thời.
Thứ hai, siết chặt công tác cấp và kiểm tra Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O). Tăng cường đấu tranh với các hành vi gian lận thương mại về xuất xứ trên phạm vi toàn quốc, đồng thời hoàn thiện các quy tắc xuất xứ trong các FTA thế hệ mới.
Công tác kiểm tra, xác minh Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) sẽ được thực hiện nghiêm ngặt hơn (ảnh minh họa)
Thứ ba, nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư nước ngoài. Các cơ quan chức năng sẽ giám sát chặt chẽ việc đăng ký đầu tư, sáp nhập, mua lại (M&A) trong các lĩnh vực sản xuất mặt hàng có nguy cơ gian lận xuất xứ cao.
Thứ tư, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đây là giải pháp căn cơ để tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường cụ thể, từ đó giảm thiểu tác động tiêu cực nếu bị áp dụng các biện pháp chống lẩn tránh.
Thứ năm, tăng cường nguồn lực và năng lực cho cán bộ thực thi. Việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng theo dõi, cảnh báo và ứng phó với các vụ kiện quốc tế là ưu tiên hàng đầu.
Thứ sáu, xử lý nghiêm các vi phạm. Mọi hành vi lẩn tránh biện pháp PVTM và gian lận xuất xứ sẽ bị ngăn chặn và xử phạt nghiêm minh theo quy định pháp luật.
Trách nhiệm cụ thể của các Bộ, ngành
Quyết định phân công nhiệm vụ rất cụ thể cho từng đơn vị. Trong đó, Bộ Công Thương đóng vai trò chủ trì, thường xuyên cập nhật danh sách các mặt hàng có nguy cơ bị gian lận xuất xứ để thông báo cho các bên liên quan. Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan) có trách nhiệm theo dõi biến động kim ngạch xuất nhập khẩu bất thường và phối hợp kiểm tra thực tế.
Bên cạnh đó, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) được yêu cầu theo dõi số liệu cấp C/O theo thời gian thực, đặc biệt lưu ý các doanh nghiệp có lượng đề nghị cấp C/O tăng đột biến để kịp thời xác minh.
"Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành (04/07/2019). Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chịu trách nhiệm thi hành."
Việc triển khai Đề án theo Quyết định 824/QĐ-TTg được kỳ vọng sẽ tạo ra một hàng rào bảo vệ vững chắc cho hàng hóa Việt Nam, khẳng định uy tín của thương hiệu Việt trên trường quốc tế trong giai đoạn hội nhập mới.