Trong nỗ lực đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt và minh bạch hóa các giao dịch tài chính, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều quy định khắt khe đối với các loại hình giao dịch đặc thù. Tính đến thời điểm tháng 7/2019, có ít nhất 13 loại giao dịch mà các cá nhân, tổ chức bắt buộc phải thực hiện qua hệ thống ngân hàng thay vì sử dụng tiền mặt truyền thống.
1. Lĩnh vực chứng khoán: Minh bạch hóa dòng vốn đầu tư
Thị trường chứng khoán là nơi đòi hỏi sự chính xác và minh bạch tuyệt đối. Do đó, các giao dịch tại đây hầu hết đều phải thông qua tài khoản ngân hàng. Cụ thể:
- Thanh toán giao dịch chứng khoán: Mọi hoạt động mua bán cổ phiếu, chứng chỉ quỹ trên sàn đều phải thực hiện qua hệ thống thanh toán bù trừ của ngân hàng.
- Thanh toán giao dịch trái phiếu Chính phủ: Đây là công cụ nợ quan trọng, việc thanh toán qua ngân hàng giúp Nhà nước quản lý hiệu quả nợ công.
- Giao dịch chứng khoán cho khách hàng của công ty chứng khoán: Các công ty chứng khoán không được trực tiếp nhận tiền mặt từ khách hàng để đầu tư mà phải thông qua tài khoản tổng tại ngân hàng giám sát.
2. Thu, chi ngân sách Nhà nước và nghĩa vụ Thuế
Theo lộ trình hiện đại hóa quản lý tài chính công, việc nộp thuế và chi ngân sách đã chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức điện tử. Các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các khoản thuế sau để đảm bảo điều kiện khấu trừ:
- Thuế giá trị gia tăng (GTGT): Các hóa đơn có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được khấu trừ thuế đầu vào.
- Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN): Các khoản chi phí hợp lý khi tính thuế TNDN cũng phải tuân thủ quy định về thanh toán qua ngân hàng đối với các giao dịch lớn.
- Thuế tiêu thụ đặc biệt: Tương tự, việc nộp thuế đối với các mặt hàng đặc biệt cũng được thực hiện qua hệ thống kho bạc hoặc ngân hàng thương mại ủy nhiệm thu.
Căn cứ theo Nghị định 222/2013/NĐ-CP, các tổ chức sử dụng vốn nhà nước không được thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch mua bán, đầu tư trừ một số trường hợp đặc thù được quy định tại Thông tư 33/2014/TT-NHNN.
3. Giao dịch tài chính doanh nghiệp: Chấm dứt tình trạng "vốn ảo"
Để kiểm soát dòng vốn thực tế vào doanh nghiệp, pháp luật quy định các giao dịch sau không được dùng tiền mặt:
- Giao dịch góp vốn và mua bán, chuyển nhượng phần vốn góp: Các doanh nghiệp khi thực hiện góp vốn điều lệ hoặc chuyển nhượng cổ phần phải thực hiện qua tài khoản ngân hàng.
- Các giao dịch vay, cho vay và trả nợ vay lẫn nhau: Theo Thông tư 09/2015/TT-BTC, các doanh nghiệp không phải tổ chức tín dụng khi vay và cho vay lẫn nhau không được sử dụng tiền mặt.
4. Giải ngân vốn vay từ các tổ chức tín dụng
Nhằm đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích, việc giải ngân hiện nay được kiểm soát chặt chẽ:
- Giải ngân vào tài khoản thanh toán của bên thụ hưởng: Ngân hàng sẽ chuyển tiền trực tiếp cho bên bán hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng vay.
- Giải ngân vào tài khoản thanh toán của khách hàng vay: Chỉ áp dụng trong một số trường hợp cụ thể theo quy định của Ngân hàng Nhà nước để thanh toán các chi phí nhỏ lẻ hoặc thanh toán cho bên thụ hưởng không có tài khoản.
Việc nắm rõ danh mục 13 loại giao dịch này không chỉ giúp cá nhân và doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tránh bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.
Nguồn tham khảo: Tờ trình 49/TTr-NHNN ngày 28/6/2019 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.