Việc thực hiện dân chủ tại cơ sở, đặc biệt là hoạt động đối thoại giữa người lao động và người sử dụng lao động, đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định. Nhằm cụ thể hóa các quy định tại Nghị định 149/2018/NĐ-CP, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã ban hành Hướng dẫn 1360/HD-TLĐ (có hiệu lực từ ngày 10/9/2019) với nhiều điểm mới đáng chú ý.
1. Đối thoại định kỳ: Tập trung vào quyền lợi sát sườn
Theo quy định tại Điều 63 Bộ luật Lao động 2012, đối thoại định kỳ phải được tổ chức ít nhất 03 tháng một lần. Tuy nhiên, để hoạt động này không mang tính hình thức, Hướng dẫn 1360/HD-TLĐ yêu cầu Công đoàn cơ sở cần chủ động đề xuất các nội dung trọng tâm:
- Tiền lương và thưởng: Các vấn đề về thang bảng lương, định mức lao động và quy chế thưởng cuối năm.
- Điều kiện làm việc: Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và các biện pháp đảm bảo an toàn vệ sinh lao động.
- Phúc lợi: Chất lượng bữa ăn giữa ca, các chế độ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp.
Về thành phần tham gia, mỗi bên phải đảm bảo ít nhất 03 thành viên. Đặc biệt, đại diện phía người lao động phải là những người có hợp đồng lao động từ đủ 03 tháng trở lên, am hiểu pháp luật và có uy tín để đảm bảo tiếng nói của tập thể được lắng nghe một cách khách quan nhất.
2. Đối thoại đột xuất: Giải quyết nhanh các bức xúc phát sinh
Khác với đối thoại định kỳ, đối thoại đột xuất được thực hiện khi có yêu cầu từ một trong các bên. Hướng dẫn 1360/HD-TLĐ nhấn mạnh tính kịp thời của hình thức này:
"Quy trình, thủ tục và thời gian thực hiện đối thoại đột xuất cần nhanh, gọn, khẩn trương hơn đối thoại định kỳ; tránh việc bên yêu cầu đối thoại phải chờ đợi lâu, gây tâm lý bức xúc trong tập thể lao động."
Đáng chú ý, thời hạn để bên nhận được yêu cầu phải trả lời và thống nhất thời gian, địa điểm đối thoại tối đa không quá 24 giờ kể từ khi nhận được văn bản yêu cầu. Điều này giúp ngăn chặn các mâu thuẫn nhỏ bùng phát thành tranh chấp lao động tập thể hoặc đình công không đúng trình tự pháp luật.
3. Vai trò của Công đoàn cơ sở trong quy trình đối thoại
Công đoàn cơ sở không chỉ là bên tham gia mà còn là đơn vị chủ trì phối hợp xây dựng Quy chế dân chủ tại doanh nghiệp. Theo Nghị định 149/2018/NĐ-CP, Công đoàn có trách nhiệm lấy ý kiến người lao động về nội dung đối thoại, chuẩn bị các căn cứ pháp lý và cử đại diện có năng lực thương lượng tham gia hội đồng đối thoại.
Việc áp dụng nghiêm túc các hướng dẫn mới này từ tháng 9/2019 sẽ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa quản trị nhân sự, đồng thời đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người lao động theo đúng tinh thần của Bộ luật Lao động 2012.
Nguyễn Hương