Trong những ngày trung tuần tháng 10/2019, dư luận xã hội, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đang xôn xao trước những đề xuất mới tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức. Một trong những điểm nóng nhất chính là lộ trình xóa bỏ chế độ "viên chức suốt đời", thay thế bằng cơ chế hợp đồng linh hoạt hơn nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực trong khu vực công.
1. Hàng loạt viên chức phải ký hợp đồng xác định thời hạn: Xóa bỏ tư duy "an bài"
Đây được xem là thay đổi mang tính bước ngoặt nhất trong dự thảo lần này. Theo quy định hiện hành tại Điều 25 Luật Viên chức 2010, viên chức sau khi trúng tuyển sẽ ký hợp đồng làm việc xác định thời hạn (từ 12 đến 36 tháng). Sau khi hoàn thành hợp đồng này, viên chức thường sẽ được chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn - hay còn gọi là chế độ "biên chế suốt đời".
Tuy nhiên, dự thảo mới đề xuất từ ngày 01/01/2020, tất cả viên chức mới trúng tuyển sẽ phải thực hiện hợp đồng làm việc xác định thời hạn. Điều này đồng nghĩa với việc khái niệm "vào biên chế là yên tâm cả đời" sẽ dần lùi vào quá khứ. Mục tiêu của sự thay đổi này là nhằm tạo ra động lực phấn đấu liên tục, tránh tình trạng trì trệ, "sáng cắp ô đi, tối cắp ô về" trong các đơn vị sự nghiệp công lập.
Dù vậy, dự thảo cũng đưa ra 03 nhóm đối tượng ngoại lệ vẫn được áp dụng hợp đồng không xác định thời hạn, bao gồm:
- Viên chức đã ký hợp đồng không xác định thời hạn trước ngày Luật mới có hiệu lực.
- Cán bộ, công chức chuyển sang làm viên chức theo quy định.
- Viên chức làm việc tại các vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
2. Tập sự không đạt yêu cầu: Đơn vị có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng
Hiện nay, Điều 29 Luật Viên chức 2010 quy định 05 trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập được đơn phương chấm dứt hợp đồng. Dự thảo mới đã bổ sung thêm trường hợp thứ 06: Viên chức không đạt yêu cầu sau thời gian tập sự.
Quy định này giúp các đơn vị sự nghiệp chủ động hơn trong việc sàng lọc nhân sự ngay từ giai đoạn đầu. Nếu trong quá trình tập sự, viên chức không thể hiện được năng lực chuyên môn hoặc vi phạm các quy định nghề nghiệp, đơn vị có quyền chấm dứt hợp đồng mà không gặp phải các rào cản pháp lý phức tạp như trước đây.
3. Viên chức bị kỷ luật vẫn được xem xét nghỉ hưu: Một góc nhìn nhân văn hơn
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc nới lỏng quy định về giải quyết chế độ nghỉ hưu. Theo luật hiện hành, viên chức đang trong thời gian bị xem xét kỷ luật hoặc điều tra sẽ không được giải quyết nghỉ hưu. Điều này đôi khi gây khó khăn cho cả đơn vị và cá nhân viên chức khi vụ việc kéo dài.
Dự thảo mới đề xuất bỏ quy định cấm giải quyết nghỉ hưu đối với viên chức đang trong thời hạn xử lý kỷ luật. Thay vào đó, viên chức vẫn có thể được nghỉ hưu theo chế độ, nhưng các sai phạm (nếu có) vẫn sẽ bị truy cứu và xử lý theo quy định của pháp luật. Điều này đảm bảo quyền lợi an sinh xã hội của người lao động sau nhiều năm cống hiến, đồng thời vẫn duy trì tính nghiêm minh của kỷ luật công vụ.
4. Bổ sung 4 trường hợp không áp dụng thời hiệu xử lý kỷ luật
Để tăng cường tính răn đe, dự thảo Luật Viên chức sửa đổi đề xuất kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật lên đến 10 năm đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng. Đặc biệt, có 04 trường hợp sẽ không áp dụng thời hiệu (nghĩa là có thể bị xử lý bất cứ lúc nào khi phát hiện sai phạm):
- Viên chức là Đảng viên có hành vi vi phạm đến mức phải kỷ luật khai trừ.
- Vi phạm về công tác bảo vệ chính trị nội bộ.
- Xâm hại lợi ích quốc gia trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại.
- Sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận giả mạo để vào làm việc.
5. Kéo dài thời hạn xử lý kỷ luật viên chức
Thời hạn xử lý kỷ luật (khoảng thời gian từ khi phát hiện vi phạm đến khi ra quyết định) cũng được đề xuất kéo dài từ 60 ngày lên 90 ngày. Đối với những vụ việc phức tạp cần thanh tra, kiểm tra kỹ lưỡng, thời hạn có thể kéo dài đến 150 ngày (thay vì 120 ngày như hiện nay).
Việc kéo dài thời hạn này giúp các cơ quan có thẩm quyền có đủ thời gian để xác minh, thu thập chứng cứ, đảm bảo việc xử lý kỷ luật đúng người, đúng tội, tránh tình trạng xử lý vội vàng dẫn đến khiếu nại, khiếu kiện kéo dài.
Kết luận: Những thay đổi tại Dự thảo Luật Viên chức sửa đổi năm 2019 cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Dù còn nhiều ý kiến trái chiều về việc bỏ "biên chế suốt đời", nhưng đây rõ ràng là một xu thế tất yếu để xây dựng một nền công vụ hiện đại, năng động và trách nhiệm.