Việc mang theo giấy tờ tùy thân là nghĩa vụ cơ bản của mỗi công dân khi tham gia giao thông hoặc thực hiện các giao dịch dân sự. Tuy nhiên, không ít trường hợp vì vô tình quên hoặc làm mất mà lo sợ sẽ bị lực lượng chức năng "bắt" về trụ sở. Đặc biệt, từ đầu năm 2022, khi các quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính chính thức có hiệu lực, mức phạt cho hành vi này đã có những thay đổi đáng kể mà người dân cần lưu ý.
1. Nghĩa vụ mang theo CMND/CCCD: Không chỉ là thói quen mà là quy định pháp luật
Theo quy định tại Luật Căn cước công dân 2014, thẻ Căn cước công dân là giấy tờ tùy thân của công dân Việt Nam có giá trị chứng minh về lai lịch, nhân dạng của người được cấp thẻ để thực hiện các giao dịch trên lãnh thổ Việt Nam.
Công dân có nghĩa vụ xuất trình thẻ Căn cước công dân khi người có thẩm quyền yêu cầu kiểm tra theo quy định của pháp luật. Việc luôn mang theo giấy tờ này giúp cơ quan chức năng dễ dàng xác minh nhân thân trong các trường hợp cần thiết, đảm bảo an ninh trật tự xã hội và quyền lợi chính đáng của chính công dân đó.
2. Mức phạt tiền khi không xuất trình được giấy tờ tùy thân năm 2022
Nếu trước đây mức phạt cho hành vi không mang theo CMND/CCCD khá thấp, thì kể từ ngày 01/01/2022, theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt đã tăng lên đáng kể nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân.
Cụ thể, tại khoản 1 Điều 10 Nghị định 144/2021/NĐ-CP quy định:
"1. Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây: a) Không xuất trình Giấy chứng minh nhân dân, Chứng minh nhân dân, thẻ Căn cước công dân hoặc Giấy xác nhận số Chứng minh nhân dân khi có yêu cầu kiểm tra của người có thẩm quyền;"
Như vậy, hành vi "quên" mang giấy tờ tùy thân có thể khiến bạn bị phạt tới 500.000 đồng. Đây là mức phạt cao hơn nhiều so với quy định cũ tại Nghị định 167/2013/NĐ-CP trước đây.
3. Thực hư việc bị "bắt" về đồn khi không có CMND/CCCD
Nhiều người lầm tưởng rằng nếu không có giấy tờ tùy thân, Công an có quyền "bắt" (tạm giữ hành chính) ngay lập tức. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc "mời về trụ sở để xác minh nhân thân" và "tạm giữ hành chính".
Việc tạm giữ người theo thủ tục hành chính chỉ được áp dụng trong những trường hợp cực kỳ hạn chế và cần thiết để ngăn chặn vi phạm hoặc xác minh các tình tiết phức tạp. Theo quy định tại Nghị định 142/2021/NĐ-CP, chỉ có 05 trường hợp bị tạm giữ hành chính bao gồm:
- Cần ngăn chặn, đình chỉ ngay hành vi gây rối trật tự công cộng, gây thương tích cho người khác.
- Cần ngăn chặn, đình chỉ ngay hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
- Để thi hành quyết định đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.
- Người có hành vi bạo lực gia đình vi phạm quyết định cấm tiếp xúc theo quy định của pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình.
- Để xác định tình trạng nghiện ma túy đối với người sử dụng trái phép chất ma túy.
Do đó, nếu bạn chỉ đơn thuần là quên mang CCCD và không thuộc các trường hợp nêu trên, lực lượng chức năng không được phép tạm giữ hành chính bạn. Tuy nhiên, họ có quyền mời bạn về trụ sở để làm rõ nhân thân nếu không thể xác minh tại chỗ thông qua các phương tiện kỹ thuật hoặc cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
4. Sử dụng CMND/CCCD hết hạn, hư hỏng: Rủi ro pháp lý tiềm ẩn
Không chỉ việc không mang theo giấy tờ, mà việc sử dụng thẻ đã hết hạn hoặc bị hư hỏng cũng là hành vi vi phạm. Theo điểm b khoản 1 Điều 10 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 - 500.000 đồng cũng áp dụng cho hành vi:
"b) Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về cấp, đổi, cấp lại thẻ Căn cước công dân;"
Các trường hợp bắt buộc phải đổi thẻ CCCD theo quy định bao gồm:
- Khi công dân đủ 25 tuổi, đủ 40 tuổi và đủ 60 tuổi.
- Thẻ bị hư hỏng không sử dụng được (mờ số, rách nát, hỏng chip...).
- Thay đổi thông tin về họ, chữ đệm, tên; đặc điểm nhận dạng.
- Xác định lại giới tính, quê quán.
- Có sai sót về thông tin trên thẻ hiện tại.
- Bị mất thẻ.
Lời khuyên cho người dân là nên chủ động kiểm tra thời hạn sử dụng của CMND/CCCD và thực hiện thủ tục đổi sang thẻ CCCD gắn chip mới nhất để tránh những rắc rối không đáng có khi làm việc với cơ quan chức năng hoặc thực hiện các thủ tục hành chính khác.
Tóm lại, việc không mang CMND/CCCD ra đường tuy không dẫn đến việc bị "bắt" giam, nhưng sẽ khiến bạn đối mặt với mức phạt tiền lên đến 500.000 đồng và gây mất thời gian cho việc xác minh nhân thân. Hãy luôn kiểm tra ví tiền và giấy tờ trước khi ra khỏi nhà để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của mình.