Việc thành lập một doanh nghiệp đã khó, nhưng để kết thúc sứ mệnh của nó một cách êm đẹp, đúng pháp luật lại là một bài toán không hề đơn giản, đặc biệt là với loại hình công ty cổ phần. Trong bối cảnh kinh tế và pháp lý cuối năm 2019, các quy định về giải thể doanh nghiệp đã được kiện toàn nhằm đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan, từ cổ đông, người lao động đến các chủ nợ.
Khi nào công ty cổ phần buộc phải hoặc được quyền giải thể?
Theo quy định tại Điều 201 Luật Doanh nghiệp 2014, một công ty cổ phần sẽ tiến hành giải thể trong các trường hợp cụ thể sau:
- Kết thúc thời hạn hoạt động: Khi thời hạn ghi trong Điều lệ công ty đã hết mà Đại hội đồng cổ đông không quyết định gia hạn.
- Quyết định tự nguyện: Theo nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông – cơ quan quyền lực cao nhất trong công ty.
- Thiếu hụt thành viên: Công ty không còn đủ số lượng tối thiểu 03 cổ đông trong thời hạn 06 tháng liên tục mà không thực hiện chuyển đổi loại hình.
- Bị thu hồi Giấy chứng nhận: Đây là trường hợp giải thể bắt buộc khi doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật.
Tuy nhiên, một điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp chỉ được giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác, đồng thời không trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc cơ quan trọng tài.
Quy trình 6 bước giải thể công ty cổ phần chi tiết nhất
Bước 1: Dọn dẹp 'vệ tinh' – Chấm dứt hoạt động các đơn vị phụ thuộc
Trước khi khai tử pháp nhân chính, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động của tất cả các chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh. Theo Nghị định 78/2015/NĐ-CP, hồ sơ này phải được nộp tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi đặt các đơn vị đó.
Bước 2: Thông qua Nghị quyết giải thể tại Đại hội đồng cổ đông
Đây là bước khởi đầu về mặt nội bộ. Công ty phải tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông để biểu quyết. Nghị quyết giải thể phải bao gồm các nội dung trọng yếu như: Lý do giải thể; Thời hạn, trình tự thanh lý hợp đồng và thanh toán nợ; Phương án xử lý các nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng lao động.
Lưu ý, theo Điều 202 Luật Doanh nghiệp 2014, nghị quyết này cần được sự tán thành của số cổ đông đại diện ít nhất 65% tổng số phiếu biểu quyết của các cổ đông dự họp (trừ trường hợp Điều lệ quy định tỷ lệ cao hơn).
Bước 3: Công bố thông tin giải thể rộng rãi
Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày thông qua, nghị quyết giải thể phải được gửi đến Cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và người lao động. Đặc biệt, nếu doanh nghiệp còn nợ, phương án giải quyết nợ phải được gửi kèm theo cho các chủ nợ. Thông tin này cũng cần được niêm yết công khai tại trụ sở chính và các chi nhánh của công ty.
Bước 4: Thanh lý tài sản và thứ tự ưu tiên thanh toán nợ
Hội đồng quản trị trực tiếp tổ chức thanh lý tài sản, trừ khi Điều lệ quy định thành lập tổ chức thanh lý riêng. Việc thanh toán các khoản nợ phải tuân thủ nghiêm ngặt thứ tự ưu tiên quy định tại khoản 5 Điều 202 Luật Doanh nghiệp 2014:
- Các khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội và quyền lợi khác của người lao động.
- Nợ thuế.
- Các khoản nợ khác (nợ nhà cung cấp, vay ngân hàng...).
Sau khi đã thanh toán hết các khoản nợ và chi phí giải thể, phần tài sản còn lại mới được chia cho các cổ đông theo tỷ lệ sở hữu cổ phần.
Bước 5: Quyết toán thuế và đóng mã số thuế
Doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục quyết toán thuế với cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Đây thường là bước mất nhiều thời gian nhất trong quy trình giải thể. Chỉ khi có xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế từ cơ quan thuế, doanh nghiệp mới có thể tiến tới bước cuối cùng.
Bước 6: Nộp hồ sơ đề nghị giải thể lên Phòng Đăng ký kinh doanh
Sau khi hoàn tất mọi nghĩa vụ, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp gửi hồ sơ đề nghị giải thể đến Phòng Đăng ký kinh doanh. Theo quy định tại Nghị định 108/2018/NĐ-CP, nếu không có ý kiến từ chối từ cơ quan thuế, trong vòng 05 ngày làm việc, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ cập nhật tình trạng pháp lý của doanh nghiệp thành 'Đã giải thể' trên Cơ sở dữ liệu quốc gia.
Trích dẫn Điều 204 Luật Doanh nghiệp 2014: "1. Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp gửi hồ sơ giải thể doanh nghiệp cho Cơ quan đăng ký kinh doanh trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thanh toán hết các khoản nợ của doanh nghiệp."
Lời khuyên pháp lý
Giải thể công ty cổ phần là một quy trình phức tạp về mặt hồ sơ và trình tự thời gian. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến việc lưu trữ hồ sơ kế toán, chứng từ thanh toán nợ và các biên bản họp cổ đông để tránh các rủi ro pháp lý về sau. Việc nắm vững các quy định tại Thông tư 02/2019/TT-BKHĐT về biểu mẫu đăng ký doanh nghiệp cũng sẽ giúp quá trình soạn thảo hồ sơ trở nên chuẩn xác hơn.