Việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã, cấp huyện thường dẫn đến những khoảng trống về pháp lý trong quản lý đất đai, đặc biệt là khi quy hoạch cũ không còn phù hợp nhưng quy hoạch mới chưa kịp ban hành. Để giải quyết vấn đề này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có những chỉ đạo cụ thể nhằm đảm bảo tính liên tục và đúng luật trong công tác thu hồi, giao đất và cho thuê đất.
Căn cứ pháp lý tạm thời cho các đơn vị hành chính sau sắp xếp
Theo quy định tại khoản 2 Điều 22 Nghị định 151/2025/NĐ-CP, các đơn vị hành chính cấp xã sau khi thực hiện sắp xếp sẽ không bị gián đoạn trong quản lý đất đai. Cụ thể, các địa phương này được phép tiếp tục sử dụng các căn cứ sau:
- Quy hoạch sử dụng đất cấp huyện và kế hoạch sử dụng đất hằng năm đã được phê duyệt trước ngày 01/7/2025.
- Các quy hoạch đô thị, nông thôn đã có hiệu lực trên địa bàn trước thời điểm sắp xếp.
- Chỉ tiêu sử dụng đất trong phương án phân bổ và khoanh vùng đất đai của quy hoạch tỉnh đã được phân bổ cho đơn vị hành chính mới.
Các căn cứ này sẽ là "kim chỉ nam" để thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước cho đến khi công tác rà soát và lập quy hoạch theo đơn vị hành chính mới hoàn thành.
Giải pháp khi chưa có căn cứ quy hoạch cụ thể
Trong trường hợp địa phương chưa có đủ các căn cứ nêu trên, cơ quan chức năng yêu cầu thực hiện theo một trong hai hướng giải quyết linh hoạt để không làm đình trệ các dự án phát triển kinh tế - xã hội:
Thứ nhất: Thực hiện điều chỉnh quy hoạch tỉnh theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nội dung này được quy định rõ tại Điều 54a Luật Quy hoạch (được bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15). Việc áp dụng thủ tục rút gọn giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi, tạo điều kiện cho việc thu hồi và giao đất diễn ra nhanh chóng.
Thứ hai: Áp dụng các quy định tại Nghị quyết số 66.1/2025/NQ-CP của Chính phủ. Đây là văn bản chuyên biệt nhằm xử lý các khó khăn, vướng mắc trong việc lập mới hoặc điều chỉnh quy hoạch phân khu đối với các khu vực hình thành đô thị khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính.
Việc xác định đúng căn cứ thu hồi đất và giao đất không chỉ đảm bảo tính thượng tôn pháp luật theo Luật Đất đai 2024 mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất, tránh các tranh chấp pháp lý phát sinh trong quá trình chuyển đổi bộ máy hành chính.
Như vậy, các địa phương cần chủ động rà soát hiện trạng quy hoạch để lựa chọn căn cứ phù hợp nhất, đảm bảo mọi quyết định về đất đai đều có cơ sở pháp lý vững chắc trong giai đoạn chuyển tiếp này.