Ngày 25/02/2020, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã ký ban hành Quyết định 50/QĐ-CA năm 2020 về công bố án lệ. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao chất lượng xét xử tại Việt Nam. Theo đó, 08 án lệ mới (từ số 30 đến số 37) sẽ chính thức được các Tòa án nghiên cứu và áp dụng kể từ ngày 15/04/2020.
Bước ngoặt mới trong hệ thống tư pháp Việt Nam
Việc công bố thêm 8 án lệ lần này không chỉ làm phong phú thêm kho tàng án lệ của Việt Nam mà còn giải quyết trực tiếp những vướng mắc pháp lý phát sinh từ thực tiễn đời sống. Các án lệ này bao quát nhiều lĩnh vực quan trọng như Hình sự, Dân sự, Đất đai và Kinh doanh thương mại, dựa trên các quy định của Bộ luật Hình sự 2015, Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2013.
Chi tiết 8 án lệ mới được công bố
Dưới đây là tóm tắt nội dung và giải pháp pháp lý của 8 án lệ mới nhất mà các cá nhân, tổ chức và người hành nghề luật cần đặc biệt lưu ý:
1. Án lệ số 30/2020/AL: Hành vi tàn độc sau tai nạn giao thông bị khép tội "Giết người"
Án lệ này giải quyết tình huống: Sau khi gây tai nạn, bị cáo xuống xe kiểm tra thấy nạn nhân nằm dưới gầm xe nhưng vẫn tiếp tục điều khiển xe chèn qua người nạn nhân dẫn đến tử vong. Giải pháp pháp lý xác định hành vi này cấu thành tội "Giết người" theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015, thay vì chỉ là vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.
2. Án lệ số 31/2020/AL: Quyền thuê, mua nhà Nhà nước là quyền tài sản
Xác định quyền thuê nhà, mua nhà thuộc sở hữu Nhà nước theo Nghị định 61/CP năm 1994 là một loại quyền tài sản. Quyền này có thể được chuyển giao cho các thừa kế theo quy định của Điều 115 Bộ luật Dân sự 2015.
3. Án lệ số 32 và 33/2020/AL: Giải quyết tranh chấp đất đai do người khác quản lý lâu dài
Hai án lệ này bảo vệ quyền lợi của người trực tiếp quản lý, sử dụng đất ổn định, lâu dài và đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong trường hợp người khai phá ban đầu hoặc người được giao đất đã bỏ mặc đất, không sử dụng hoặc định cư ở nước ngoài trong thời gian dài.
4. Án lệ số 34/2020/AL: Quyền lập di chúc định đoạt giá trị bồi thường đất
Khẳng định người có đất bị thu hồi (thuộc trường hợp được bồi thường) có quyền lập di chúc để định đoạt giá trị bồi thường đó, ngay cả khi việc bồi thường chưa được thực hiện xong tại thời điểm lập di chúc.
5. Án lệ số 35/2020/AL: Giao đất nông nghiệp trước khi định cư nước ngoài
Trường hợp người đi định cư nước ngoài đã giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng ổn định và người này đã được cấp sổ đỏ, thì Tòa án sẽ không chấp nhận yêu cầu đòi lại đất của người đã đi định cư.
6. Án lệ số 36/2020/AL: Hiệu lực hợp đồng thế chấp khi sổ đỏ bị thu hồi
Án lệ xác định hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất vẫn có hiệu lực pháp luật nếu việc thu hồi, hủy bỏ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau đó chỉ do sai sót về trình tự, thủ tục mà không làm mất đi quyền sử dụng đất hợp pháp của người thế chấp.
7. Án lệ số 37/2020/AL: Chậm đóng phí bảo hiểm và trách nhiệm bồi thường
Nếu bên mua bảo hiểm đóng phí chậm nhưng doanh nghiệp bảo hiểm vẫn nhận phí, xuất hóa đơn và không thông báo chấm dứt hợp đồng thì khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2000.
Ý nghĩa của việc áp dụng án lệ từ ngày 15/4/2020
Việc áp dụng các án lệ này sẽ giúp thống nhất cách hiểu và áp dụng pháp luật trong toàn ngành Tòa án, tạo ra sự minh bạch và dự báo được kết quả giải quyết các vụ việc tương tự. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các tranh chấp về đất đai và hợp đồng kinh tế ngày càng phức tạp như hiện nay.
Các Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự có trách nhiệm nghiên cứu kỹ nội dung các án lệ này để áp dụng chính xác vào thực tiễn xét xử, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân theo đúng tinh thần của Hiến pháp và pháp luật.