Trong kỷ nguyên số, việc chia sẻ hình ảnh lên các nền tảng mạng xã hội như Facebook đã trở thành thói quen hàng ngày của hàng triệu người Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng một hành động tưởng chừng vô hại như đăng ảnh bạn bè, người thân hay thậm chí là người lạ lại có thể dẫn đến những rắc rối pháp lý nghiêm trọng. Hiểu rõ ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận và quyền cá nhân đối với hình ảnh là điều tối quan trọng để tránh những án phạt không đáng có.
Sử dụng hình ảnh người khác trên mạng xã hội cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật (ảnh minh họa)
Quyền cá nhân đối với hình ảnh: Không phải cứ 'thích là đăng'
Theo quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Điều này đồng nghĩa với việc, về nguyên tắc chung, bất kỳ ai muốn sử dụng hình ảnh của một cá nhân nào đó đều phải được sự đồng ý của người đó.
1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Đặc biệt, nếu bạn sử dụng hình ảnh của người khác để quảng cáo, kinh doanh mà không có sự thỏa thuận về thù lao, bạn đang vi phạm trực tiếp quyền lợi kinh tế của họ. Ngay cả khi đăng ảnh người thân, người yêu cũ hay bạn bè trong các tình huống nhạy cảm, nếu không có sự đồng ý, bạn vẫn có thể bị kiện ra tòa.
Những trường hợp ngoại lệ 'miễn tử' khi sử dụng hình ảnh
Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra những hành lang thông thoáng cho các hoạt động vì lợi ích chung. khoản 2 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 quy định 02 trường hợp sử dụng hình ảnh không cần xin phép:
- Vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng: Ví dụ như hình ảnh trong các chiến dịch tuyên truyền phòng chống dịch bệnh, bảo vệ an ninh trật tự.
- Từ các hoạt động công cộng: Bao gồm hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật... với điều kiện việc sử dụng đó không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Các chuyên gia pháp lý khuyến cáo người dân nên thận trọng khi đăng tải thông tin cá nhân của người khác (ảnh minh họa)
Đăng ảnh 'tố cáo' sai phạm: Cẩn thận gậy ông đập lưng ông
Một thực trạng phổ biến hiện nay là người dân thường đăng ảnh, clip quay cảnh Cảnh sát giao thông làm việc hoặc ảnh ngoại tình để 'bóc phốt'. Tuy nhiên, đây là hành động chứa đựng nhiều rủi ro pháp lý. Dựa trên nguyên tắc suy đoán vô tội tại Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, một người chỉ bị coi là có tội khi có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Việc tự ý đăng ảnh kèm theo những lời lẽ khẳng định họ vi phạm pháp luật khi chưa có kết luận của cơ quan chức năng có thể bị coi là hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Theo điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
Làm gì khi quyền hình ảnh bị xâm phạm?
Nếu bạn phát hiện hình ảnh cá nhân của mình bị đăng tải trái phép, hãy thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi:
- Yêu cầu gỡ bỏ: Liên hệ trực tiếp với người đăng tải yêu cầu xóa ảnh.
- Lập vi bằng: Nếu họ không hợp tác, hãy nhờ văn phòng thừa phát lại lập vi bằng để làm chứng cứ tại Tòa án.
- Khởi kiện dân sự: Theo khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, bạn có quyền yêu cầu Tòa án buộc người vi phạm thu hồi, tiêu hủy hình ảnh và bồi thường thiệt hại.
Lời khuyên từ chuyên gia: Để an toàn nhất khi đăng ảnh có mặt người khác mà chưa kịp xin phép, bạn nên sử dụng các công cụ chỉnh sửa để làm mờ mặt hoặc che chắn những đặc điểm nhận dạng của họ. Đừng để một phút ngẫu hứng trên mạng xã hội trở thành gánh nặng pháp lý ngoài đời thực.